Parket
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 86–87-b. — ziyouz.com
Parket (frans. parquet) — turar joy va jamoat binolari pollariga qoplaş uçun möljallangan yupqa taxtaça yoki şunday taxtaçalardan qilingan pol. Taxtaçalar har xil geometrik şakllarda teriladi (qoqiladi). P. pol kurkam çiqadi, tovuş va issiklikni unça ötkazmaydi. Qattiq jinsli yoğoç (zarang, eman, qayin, yonğoq, qora qayin va b.) dan tayyorlanadi. Yigma, şitli va listli xillari bor. Yiğma P. uzunligi 150— 500 mm, eni 35 —90 mm va qalinligi 12—20 mm li töğri törtburçak planka taxtaçalardan ibo-rat. Har bir taxtaça çetlariga ariqçalar qilinadi. Taxtaça qoplaşda oldin polga siyrakroq qilib taxtalar qoqilib, ustiga karton yoki qoğoz töşaladi. Taxtaçani şu töşama ustiga qöyib, yonidagi ariqçasiga qiyalatib mix qoqiladi, ariqçaga tirnoq (en-siz yupqa taxtaça) tiqiladi, tirnoqning ariqçadan çiqib qolgan qismini navbatdagi taxtaça ariqçasiga ki-ritib, şu taxtaçaning narigi çetidagi ariqçasiga mix qoqiladi. Taxtaçalar birin-ketin şu tarzda mahkamlab ke-tilaveradi. Taxtaçalarni har xil naqş hosil böladigan qilib krqiş mumkin. Şitli P. 5x1,5 m gaça ölçamli şit tarzida tayyorlanadi. Şitlar siyrak qoqilgan taxtalar ustiga mix b-n mah-kamlanadi, şitlar orasida hosil bölgan tirqişga yupqa taxtaçalar ti-qib yopiştiriladi. L istl i P. qattiq yoğoç-tolali plitalar ustiga yupqa (4— 6 mm li) taxtaçalar yopiştirib tayyorlanadi. Agar P.-pol beton ustiga qoplanadigan bölsa, pol ustiga oldin rey-kalar qöyib, ularning ustiga siyrak qilib taxtalar qoqiladi. P. -taxtaçalar ana şu taxtalar ustiga qoplanadi. P.ni randalaydigan, pardozlaydigan maxsus maşinalar bor. Pardozlangan P. polga lok surkaladi. P.ni yuvib bölmaydi, nam qipiq, nam latta b-n artiladi, odatda, har oyda bir marta maxsus. P. mastikasi b-n (movut latta yoki çutka yordamida) pardozlab turiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРКЕТ (франц. parquet) — турар жой ва жамоат бинолари полларига қоплаш учун мўлжалланган юпқа тахтача ёки шундай тахтачалардан қилинган пол. Тахтачалар ҳар хил геометрик шаклларда терилади (қоқилади). П. пол куркам чиқади, товуш ва иссикликни унча ўтказмайди. Қаттиқ жинсли ёғоч (заранг, эман, қайин, ёнғоқ, қора қайин ва б.) дан тайёрланади. Йигма, шитли ва листли хиллари бор. Йиғма П. узунлиги 150— 500 мм, эни 35 —90 мм ва қалинлиги 12—20 мм ли тўғри тўртбурчак планка тахтачалардан ибо-рат. Ҳар бир тахтача четларига ариқчалар қилинади. Тахтача қоплашда олдин полга сийракроқ қилиб тахталар қоқилиб, устига картон ёки қоғоз тўшалади. Тахтачани шу тўшама устига қўйиб, ёнидаги ариқчасига қиялатиб мих қоқилади, ариқчага тирноқ (эн-сиз юпқа тахтача) тиқилади, тирноқнинг ариқчадан чиқиб қолган қисмини навбатдаги тахтача ариқчасига ки-ритиб, шу тахтачанинг нариги четидаги ариқчасига мих қоқилади. Тахтачалар бирин-кетин шу тарзда маҳкамлаб ке-тилаверади. Тахтачаларни ҳар хил нақш ҳосил бўладиган қилиб крқиш мумкин. Шитли П. 5x1,5 м гача ўлчамли шит тарзида тайёрланади. Шитлар сийрак қоқилган тахталар устига мих б-н маҳ-камланади, шитлар орасида ҳосил бўлган тирқишга юпқа тахтачалар ти-қиб ёпиштирилади. Л истл и П. қаттиқ ёғоч-толали плиталар устига юпқа (4— 6 мм ли) тахтачалар ёпиштириб тайёрланади. Агар П.-пол бетон устига қопланадиган бўлса, пол устига олдин рей-калар қўйиб, уларнинг устига сийрак қилиб тахталар қоқилади. П. -тахтачалар ана шу тахталар устига қопланади. П.ни рандалайдиган, пардозлайдиган махсус машиналар бор. Пардозланган П. полга лок суркалади. П.ни ювиб бўлмайди, нам қипиқ, нам латта б-н артилади, одатда, ҳар ойда бир марта махсус. П. мастикаси б-н (мовут латта ёки чутка ёрдамида) пардозлаб турилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.