Parlamentarizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com
Parlamentarizm — davlat hokimiyati tuzilişi. Bunda parlament im-tiyozli mavqega ega bölib, qonun çiqaruvçi va ijro etuvçi organlarning funksiyalari aniq belgilab beriladi. P.da hukumat parlament tomonidan tuziladi va uning oldida javob beradi. P. tarixi Angliyada 1215 y. kabul qilingan «Erkinlikning Buyuk xartiyasi»dan boşlansada, 16—18-a.lardagi inqiloblar davrida vujudga kelgan. Bu davrning ilğor vakillari davlatni oqilona tuziş va taşkil qiliş uçun hokimiyatni avvalo qonun çiqa-ruvçi, ijro etuvçi va sud hokimiyatiga böliş kerakligini da'vat qilganlar va şu yöl b-n mavjud davlat mexa-nizmi sistemasida mamlakatda qonun çiqariş va sudlovni amalga oşiriş ustidan öz nazoratini örnatişga, hatto hukumatni taşkil qilişda qat-naşişga muvaffaq bölganlar. Natijada P.ning şakllaridan biri — kon-stitutsiyaviy monarxiya (Angliya va b. mamlakatlarda) ta'sis qilingan. Ij-timoiy aloqalar tuzilişi murakkablaşa borişi b-n ijro etuvçi hokimiyat (prezident, hukumat) vakolatlarining kuçayiş jarayoni yuz bermoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРЛАМЕНТАРИЗМ — давлат ҳокимияти тузилиши. Бунда парламент им-тиёзли мавқега эга бўлиб, қонун чиқарувчи ва ижро этувчи органларнинг функциялари аниқ белгилаб берилади. П.да ҳукумат парламент томонидан тузилади ва унинг олдида жавоб беради. П. тарихи Англияда 1215 й. кабул қилинган «Эркинликнинг Буюк хартияси»дан бошлансада, 16—18-а.лардаги инқилоблар даврида вужудга келган. Бу даврнинг илғор вакиллари давлатни оқилона тузиш ва ташкил қилиш учун ҳокимиятни аввало қонун чиқа-рувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятига бўлиш кераклигини даъват қилганлар ва шу йўл б-н мавжуд давлат меха-низми системасида мамлакатда қонун чиқариш ва судловни амалга ошириш устидан ўз назоратини ўрнатишга, ҳатто ҳукуматни ташкил қилишда қат-нашишга муваффақ бўлганлар. Натижада П.нинг шаклларидан бири — кон-ституциявий монархия (Англия ва б. мамлакатларда) таъсис қилинган. Иж-тимоий алоқалар тузилиши мураккаблаша бориши б-н ижро этувчи ҳокимият (президент, ҳукумат) ваколатларининг кучайиш жараёни юз бермоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.