Parma
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Parma — metall, yoğoç va b. materialdan yasalgan buyumlarga teşik oçiş, çuqurça öyiş uçun işlatiladigan kesuvçi asbob. Iş va quyruq qismidan iborat. Iş qismida kesiş elementlari joylaşgan. Quyruq qismi konus va silindr şaklli böladi. Tuzilişiga köra, spiral (vintsimon), çuqur teşiklar teşadigan, markazlovçi, patsimon tiğli va b. xillari böladi. Metall buyumlarga teşik oçişda spiral P. keng qöllaniladi (1-rasm). Uning iş qismi kesuvçi qirralar, qirindini çiqarib turuvçi ariqçalar va yönaltiruvçi lentaçalardan iborat. Bunday P.lar uglerodli yoki keskir pölatdan yasaladi, ba'zan, kesuvçi qir-ralarga qattiq qotişmalardan tayyorlangan plastina yopiştiriladi. Yoğoç buyumlaruçun möljallangan P.larning kesuvçi qismi boşqaçaroq tuzilgan (2-rasm). Silindrik va vintsimon xillarga bölinadi. Silindrik P.ning markazlovçi va qoşikli, vintsimon P.ning spiralsimon, şneksimon, ştopor va b. xillari bor. Yoğoç uçun qöl parma ham işlatiladi.
P.lar mexanik asboblar (elektr P., elektr drel), parmalaş stanoklari, tokarlik stanoklari, dastaki stanoklarga örnatib işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРМА — металл, ёғоч ва б. материалдан ясалган буюмларга тешик очиш, чуқурча ўйиш учун ишлатиладиган кесувчи асбоб. Иш ва қуйруқ қисмидан иборат. Иш қисмида кесиш элементлари жойлашган. Қуйруқ қисми конус ва цилиндр шаклли бўлади. Тузилишига кўра, спираль (винтсимон), чуқур тешиклар тешадиган, марказловчи, патсимон тиғли ва б. хиллари бўлади. Металл буюмларга тешик очишда спираль П. кенг қўлланилади (1-расм). Унинг иш қисми кесувчи қирралар, қириндини чиқариб турувчи ариқчалар ва йўналтирувчи лентачалардан иборат. Бундай П.лар углеродли ёки кескир пўлатдан ясалади, баъзан, кесувчи қир-раларга қаттиқ қотишмалардан тайёрланган пластина ёпиштирилади. Ёғоч буюмларучун мўлжалланган П.ларнинг кесувчи қисми бошқачароқ тузилган (2-расм). Цилиндрик ва винтсимон хилларга бўлинади. Цилиндрик П.нинг марказловчи ва қошикли, винтсимон П.нинг спиралсимон, шнексимон, штопор ва б. хиллари бор. Ёғоч учун қўл парма ҳам ишлатилади.
П.лар механик асбоблар (электр П., электр дрель), пармалаш станоклари, токарлик станоклари, дастаки станокларга ўрнатиб ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.