Partov yer dehqonçilik tizimi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 97-b. — ziyouz.com
Partov yer dehqonçilik tizimi — avval ekilib, söngra taşlab qöyilgan yerlarda qayta dehqonçilik qiliş; ibtidoiy dehqonçilik tizi-mi, xususiy qöriq yer tizimi negizida vujudga kelgan. Çöl mintaqasida tabiiy unumdorligi yuqori bölgan özlaştirilgan qöriq yerlarda galla, ayrim joylarda ziğir va poliz ekinlari 6—8—10 yil yetiştirilgan. Buning oqibatida tuproqning tabiiy unumdorligi pasayib, yerlarni öt bosgani va ekinlar hosildorligi kama-yib ketgandan söng bu dalalar 8—15 yil (va hatto 25—30 yil) gaça qarov-siz taşlab qöyilgan. Uning örniga yangi qöriq yer özlaştirib (qöriq deh-qonçilik tizimi) dehqonçilik yuritilgan. Nisbatan uzoq muddatga taşlab qöyilgan yer tabiiy ötloqzorga aylangan, bu esa uning unumdorligini qay-ta tiklanişiga olib kelgan. Natijada taşlab qöyilgan yerlar qayta özlaştirib, ekin ekilgan. P.ye.d.t. Yevropa va Osiyoning çöl tuproqlari mavjud bölgan bir qança davlatlarida, ayniqsa, Rossiyaning qoratuproq, Özbekistonning çöl va daşt mintaqalarida keng qöllanilgan.
Ziyomiddin Artukmetov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАРТОВ ЕР ДЕҲҚОНЧИЛИК ТИЗИМИ — аввал экилиб, сўнгра ташлаб қўйилган ерларда қайта деҳқончилик қилиш; ибтидоий деҳқончилик тизи-ми, хусусий қўриқ ер тизими негизида вужудга келган. Чўл минтақасида табиий унумдорлиги юқори бўлган ўзлаштирилган қўриқ ерларда галла, айрим жойларда зиғир ва полиз экинлари 6—8—10 йил етиштирилган. Бунинг оқибатида тупроқнинг табиий унумдорлиги пасайиб, ерларни ўт босгани ва экинлар ҳосилдорлиги кама-йиб кетгандан сўнг бу далалар 8—15 йил (ва ҳатто 25—30 йил) гача қаров-сиз ташлаб қўйилган. Унинг ўрнига янги қўриқ ер ўзлаштириб (қўриқ деҳ-қончилик тизими) деҳқончилик юритилган. Нисбатан узоқ муддатга ташлаб қўйилган ер табиий ўтлоқзорга айланган, бу эса унинг унумдорлигини қай-та тикланишига олиб келган. Натижада ташлаб қўйилган ерлар қайта ўзлаштириб, экин экилган. П.е.д.т. Европа ва Осиёнинг чўл тупроқлари мавжуд бўлган бир қанча давлатларида, айниқса, Россиянинг қоратупроқ, Ўзбекистоннинг чўл ва дашт минтақаларида кенг қўлланилган.
Зиёмиддин Артукметов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.