Pasxa oroli
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 112-b. — ziyouz.com
Pasxa oroli PASXA OROLI, Rapanui — Tinç okeanning şarqiy qismidagi vulkan oroli. Jan. Amerikadan 3000 km uzoqlikda, Çili hududi. Mayd. 165,5 km2. Orol uçburçak şaklda bölib, har bir uçida vulkanlar bor: Rano-Aroi (539 m, orolning eng baland joyi), Katiki (377 m) va Rano-Kao (324 m). Qirğokdari qoyali. Iqlimi subtropik, sernam iqlim. Örtaça oylik t-ra 16—23°. Yiliga 1300 mm yoğin yoğadi. Asosan, öt ösimliklari usadi. Tropik dehqonçilik qilinadi. Baliq ovlanadi, qöyçilik rivojlangan. Ma'muriy markazi — Xangaroa. P.o.ni 1722 y.da golland dengizçi sayyohi Ya.Roggeven pasxa bayrami kuni kaşf kilgan. 1888 y.dan Çili tarkibida. Orolda pasxaliklarning qad. madaniyat qoldiklari — toş xaykallar, yozuvlar bitilgan taxtaçalar sakdangan. P.o.da 1955—56ylarda T.Xeyerdal rahbarligida Norvegiya—Amerika ekspeditsiyasi arxeologik qazişmalar ötkazdi. Tadkiqotçilar fik-riça, orolning dastlabki aholisi Pe-rudan kuçib borgan. 15-a.da P.o.ga Markiz slaridan polinezlar borib örnaşgan. Ular 17-a.da orolning dastlabki aholisini butunlay kirib taşlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАСХА ОРОЛИ, Рапануи — Тинч океаннинг шарқий қисмидаги вулкан ороли. Жан. Америкадан 3000 км узоқликда, Чили ҳудуди. Майд. 165,5 км2. Орол учбурчак шаклда бўлиб, ҳар бир учида вулканлар бор: Рано-Арои (539 м, оролнинг энг баланд жойи), Катики (377 м) ва Рано-Као (324 м). Қирғокдари қояли. Иқлими субтропик, сернам иқлим. Ўртача ойлик т-ра 16—23°. Йилига 1300 мм ёғин ёғади. Асосан, ўт ўсимликлари усади. Тропик деҳқончилик қилинади. Балиқ овланади, қўйчилик ривожланган. Маъмурий маркази — Хангароа. П.о.ни 1722 й.да голланд денгизчи сайёҳи Я.Роггевен пасха байрами куни кашф килган. 1888 й.дан Чили таркибида. Оролда пасхаликларнинг қад. маданият қолдиклари — тош хайкаллар, ёзувлар битилган тахтачалар сакданган. П.о.да 1955—56йларда Т.Хейердал раҳбарлигида Норвегия—Америка экспедицияси археологик қазишмалар ўтказди. Тадкиқотчилар фик-рича, оролнинг дастлабки аҳолиси Пе-рудан кучиб борган. 15-а.да П.о.га Маркиз сларидан полинезлар бориб ўрнашган. Улар 17-а.да оролнинг дастлабки аҳолисини бутунлай кириб ташлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.