Paternalizm
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113-b. — ziyouz.com
Paternalizm (lot. paternus — otalarça, otalik) — davlatning öz fuqarolariga, firmalarning uz xodimlariga, bir mamlakatning boşqa mamlakatga homiylik, ğamxörlik munosabati; ijtimoiy va mehnat munosabatlarini davlatlar örtasida, şuningdek, davlat va firma darajasida tartibga soliş şakli. Davlat, firmaning ularga qaram bölgan subyektlar — davlatlar, xalklar, xodimlarga homiylik munosabatlarida, şuningdek, şunday ğamxörlik va homiylikka işonç b-n qaraş şakllarida namoyon böladi.
P. butun jamiyat boşliği davlat bölgan bir oila tarzida tasavvur etiladi. Nimaning yaxşiligi va yomonligini davlat belgilaydi, har bir kişining hokimiyat böğinlari tizimida egallagan örnini hisobga olgan holda ne'matlarni taqsimlaydi. P. munosabatlari jamoatçilik an'analari kuçli bölgan mamlakatlar (Yaponiya, Koreya Respublikasi, Ispaniya, Italiya, Portugaliya va b.) da köproq saqlanib qolgan, sobiq sovet ma'muriy-buyruqbozlik iqtisodiyotida qam P. un-surlari bölgan (mas, korxonalarni raqobatdan va sinişdan himoya qiliş, keng amal qiladigan ijtimoiy kafolatlar). Firmalar darajasida P. xodimlarni umrbod işga yollaş, pensiyaga çiqişda katta miqdorda bir yöla na-faqalar tölaş, iş xaqini xodimning yoşi va uzluksiz iş stajiga köra kötariş, xodimlarning özlari işlaydigan firmaning «öz xonadoni» deb bilişi va b.da ifodalanadi. P. an'analarini qöllaş natijasida Yaponiya katta iqtisodiy yutuklarga erişdi, «yapon iqtisodiy mö'jizasi»ni yaratdi. P. an'analari va ğoyalari AQŞ va Germaniyada ham qöllaniladi.
Barno Rahimova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАТЕРНАЛИЗМ (лот. paternus — оталарча, оталик) — давлатнинг ўз фуқароларига, фирмаларнинг уз ходимларига, бир мамлакатнинг бошқа мамлакатга ҳомийлик, ғамхўрлик муносабати; ижтимоий ва меҳнат муносабатларини давлатлар ўртасида, шунингдек, давлат ва фирма даражасида тартибга солиш шакли. Давлат, фирманинг уларга қарам бўлган субъектлар — давлатлар, халклар, ходимларга ҳомийлик муносабатларида, шунингдек, шундай ғамхўрлик ва ҳомийликка ишонч б-н қараш шаклларида намоён бўлади.
П. бутун жамият бошлиғи давлат бўлган бир оила тарзида тасаввур этилади. Ниманинг яхшилиги ва ёмонлигини давлат белгилайди, ҳар бир кишининг ҳокимият бўғинлари тизимида эгаллаган ўрнини ҳисобга олган ҳолда неъматларни тақсимлайди. П. муносабатлари жамоатчилик анъаналари кучли бўлган мамлакатлар (Япония, Корея Республикаси, Испания, Италия, Португалия ва б.) да кўпроқ сақланиб қолган, собиқ совет маъмурий-буйруқбозлик иқтисодиётида қам П. ун-сурлари бўлган (мас, корхоналарни рақобатдан ва синишдан ҳимоя қилиш, кенг амал қиладиган ижтимоий кафолатлар). Фирмалар даражасида П. ходимларни умрбод ишга ёллаш, пенсияга чиқишда катта миқдорда бир йўла на-фақалар тўлаш, иш хақини ходимнинг ёши ва узлуксиз иш стажига кўра кўтариш, ходимларнинг ўзлари ишлайдиган фирманинг «ўз хонадони» деб билиши ва б.да ифодаланади. П. анъаналарини қўллаш натижасида Япония катта иқтисодий ютукларга эришди, «япон иқтисодий мўъжизаси»ни яратди. П. анъаналари ва ғоялари АҚШ ва Германияда ҳам қўлланилади.
Барно Раҳимова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.