Patogenez
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 115-b. — ziyouz.com
Patogenez (yun. pathos — kasallik va ... genez) — kasallik va uning ayrim belgilari paydo bölişi hamda rivojlanişidagi jarayonlar majmui; patologiyanint bir bölimi. Hujayra, töqima va a'zolarning şikastlanişi, orga-nizmning nospetsifik javob reaksiyalari va tipik patologik jarayonlar (mas, yalliğlaniş)ning rivojlanişi P.ning umumiy qonuniyatlaridir. Nospetsifik javob reaksiyalari va tipik patologik jarayonlar umumiy P .ning mazmunini taşkil etadi. Kasalliklarning rivojlanişida şika-stlanişdan sodir böladigan turli re-aksiyalarning murakkab kompleksi ku-zatilib, ular turning yaşaşi uçun foydali bölişi, individiumga nis-batan esa (rivojlaniş darajasi, davom etiş muddati va b. omillarga qarab) ham foydali, ham zararli bölişi mumkin. Mas, gavda t-rasi kötarilişi infeksiyaga karşi kuraşişga kömaklaşadi, ammo t-raning xaddan taşqari (40° dan yuqori) kötarilişining özi hayot uçun xavfli oqibatlarga (arterial qon bosimining pasayib ke-tişi va b.) olib kelişi mumkin.
Ayrim kasalliklarda P. qonuniyatlarini, ya'ni organizm töqimalari, a'zolari va sistemalarining tipik («standart») morfologik, biokimyoviy va fiziologik özgariş krnuniyatlarini hamda ularga xos klinik körinişlarni (isitma turi, qondagi özgarişlar va h.k.) biliş kasallikni aniqlaş, prognozlaş va patogenetik davolaş (ya'ni asosiy patologik jarayonni va patogenetik omillarni bartaraf qilişga qaratilgan davolaş)ning asosiy negizidir. Mas, irsiy nuqsonlar tufayli organizmda insulinnnng yetarli darajada hosil bölmasligi bolada qandli diabeşning vujudga kelişiga sabab böladi.
Patogenetik davodan farqli ölaroq, etiologik davoda kasallik saba-bi bartaraf kilinadi, simptoma-tik davoda esa kasallikning ayrim belgilari kamayadi yoki yöqoladi. Mas, yiringli meningişda. penitsillin — etiologik, siydik haydovçi moddalar — patogenetik, oğriqsizlan-tiruvçi moddalar — simptomatik davo vositasi hisoblanadi.
Kasallik butunlay yöqolişi, ya'ni töqimadagi yetişmovçilik töldirilişi va funksiyasi tiklanişi yoki tiklab bölmaydigan özgarişlar gozaga kelişi (mas, yara örnida çandiq hosil bölişi) va nihoyat, ölim b-n tugallanişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАТОГЕНЕЗ (юн. pathos — касаллик ва ... генез) — касаллик ва унинг айрим белгилари пайдо бўлиши ҳамда ривожланишидаги жараёнлар мажмуи; патологиянинт бир бўлими. Ҳужайра, тўқима ва аъзоларнинг шикастланиши, орга-низмнинг носпецифик жавоб реакциялари ва типик патологик жараёнлар (мас, яллиғланиш)нинг ривожланиши П.нинг умумий қонуниятларидир. Носпецифик жавоб реакциялари ва типик патологик жараёнлар умумий П .нинг мазмунини ташкил этади. Касалликларнинг ривожланишида шика-стланишдан содир бўладиган турли ре-акцияларнинг мураккаб комплекси ку-затилиб, улар турнинг яшаши учун фойдали бўлиши, индивидиумга нис-батан эса (ривожланиш даражаси, давом этиш муддати ва б. омилларга қараб) ҳам фойдали, ҳам зарарли бўлиши мумкин. Мас, гавда т-раси кўтарилиши инфекцияга карши курашишга кўмаклашади, аммо т-ранинг хаддан ташқари (40° дан юқори) кўтарилишининг ўзи ҳаёт учун хавфли оқибатларга (артериал қон босимининг пасайиб ке-тиши ва б.) олиб келиши мумкин.
Айрим касалликларда П. қонуниятларини, яъни организм тўқималари, аъзолари ва системаларининг типик («стандарт») морфологик, биокимёвий ва физиологик ўзгариш крнуниятларини ҳамда уларга хос клиник кўринишларни (иситма тури, қондаги ўзгаришлар ва ҳ.к.) билиш касалликни аниқлаш, прогнозлаш ва патогенетик даволаш (яъни асосий патологик жараённи ва патогенетик омилларни бартараф қилишга қаратилган даволаш)нинг асосий негизидир. Мас, ирсий нуқсонлар туфайли организмда инсулиннннг етарли даражада ҳосил бўлмаслиги болада қандли диабешнинг вужудга келишига сабаб бўлади.
Патогенетик даводан фарқли ўлароқ, этиологик давода касаллик саба-би бартараф килинади, симптома-тик давода эса касалликнинг айрим белгилари камаяди ёки йўқолади. Мас, йирингли менингишда. пенициллин — этиологик, сийдик ҳайдовчи моддалар — патогенетик, оғриқсизлан-тирувчи моддалар — симптоматик даво воситаси ҳисобланади.
Касаллик бутунлай йўқолиши, яъни тўқимадаги етишмовчилик тўлдирилиши ва функцияси тикланиши ёки тиклаб бўлмайдиган ўзгаришлар гозага келиши (мас, яра ўрнида чандиқ ҳосил бўлиши) ва ниҳоят, ўлим б-н тугалланиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.