Patritsiylar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120-b. — ziyouz.com
Patritsiylar (patricii, lot. pater — otadan) — Qad. Rimdagi uruğ zodagonlari. Dastlab P. deb uruğ taşkilotiga kirgan va plebeylarta karşi turgan Rimning barça tub aholisi atalgan bölsa kerak. An'anaga köra, P. dastlab 100, söngra 300 ota uruğini jamlab, Rim xalkini (Populus Romanus Quiritium) taşkil etişgan. Mil. av. 6-a. oxiridan, sinfiy tabakalaniş va davlat şakllanayotgan davrda P. Rim respublikasining hukmron tabakasiga aylangan. Ular barça fuqaro va siyo-siy hukuklarga, xususan, oliy magis-traturani almaştiriş hukuqiga ega bölişgan. Bu imtiyozlar P. b-n plebeylar örtasidagi kuraşga sabab bölgan, u mil. av. 5-a. boşidan mil. av. 3-a. boşigaça davom etgan. Bu kuraş jarayo-nida Rim respublikasi davlat tizi-mi tuzilgan, plebeylar Populus Romanus tarkibiga kiritilganlar va barça huquklarda P. b-n tenglaşganlar. Mil. av. 3-a. boşida P. va plebeylar rahbarlari özaro birikib nobilitetni taşkil etişgan. P.dan bölgan nobillar orasida Valeriylar, Klavdiylar, Korneliylar, Fabiylar, Emiliylar, Yuliylar va b. uruğ vakillari Kad. Rimning siyosiy xdyotida alohida rol öynaşgan. Imperiya davrida yangi patritsiat vujudga kelib, ular senatorlar tabaqasining imtiyozli qismidan iborat edi; unga imperatorlar tomonidan Italiya va provinsiyalardan çiqkan şaxslar kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАТРИЦИЙЛАР (patricii, лот. pater — отадан) — Қад. Римдаги уруғ зодагонлари. Дастлаб П. деб уруғ ташкилотига кирган ва плебейларта карши турган Римнинг барча туб аҳолиси аталган бўлса керак. Анъанага кўра, П. дастлаб 100, сўнгра 300 ота уруғини жамлаб, Рим халкини (Populus Romanus Quiritium) ташкил этишган. Мил. ав. 6-а. охиридан, синфий табакаланиш ва давлат шаклланаётган даврда П. Рим республикасининг ҳукмрон табакасига айланган. Улар барча фуқаро ва сиё-сий ҳукукларга, хусусан, олий магис-тратурани алмаштириш ҳукуқига эга бўлишган. Бу имтиёзлар П. б-н плебейлар ўртасидаги курашга сабаб бўлган, у мил. ав. 5-а. бошидан мил. ав. 3-а. бошигача давом этган. Бу кураш жараё-нида Рим республикаси давлат тизи-ми тузилган, плебейлар Populus Romanus таркибига киритилганлар ва барча ҳуқукларда П. б-н тенглашганлар. Мил. ав. 3-а. бошида П. ва плебейлар раҳбарлари ўзаро бирикиб нобилитетни ташкил этишган. П.дан бўлган нобиллар орасида Валерийлар, Клавдийлар, Корнелийлар, Фабийлар, Эмилийлар, Юлийлар ва б. уруғ вакиллари Кад. Римнинг сиёсий хдётида алоҳида роль ўйнашган. Империя даврида янги патрициат вужудга келиб, улар сенаторлар табақасининг имтиёзли қисмидан иборат эди; унга императорлар томонидан Италия ва провинциялардан чиқкан шахслар киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.