Pauli prinsipi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 121–122-b. — ziyouz.com
Pauli prinsipi - kvant mexanika prinsipi, tabiatning asosiy krnuni; unga köra, istalgan kvant sistema (atom, molekula, kristall va b.) da yarim butun spinli bir xil zarralar (mas, elektron, proton va h. k.) dan ikkitasi bir vaqtda aynan bir holatda bölişi mumkin emas. 1925 y.da V. Pauli kaşf qilgan, P.p. dastlab atomdagi elektronlar uçun, söngra yarim butun spinli zarralar (molekulalar, atomlar, atom yadrolari, elementar zarralar) uçun ifodalangan. Atom elektronining holati, şu elek-tronning töliq energiyasi, orbital va magnit momenti, elektron spini 4 ta kvant soni b-n aniklanadi. P.p.ga köra, atom yadrosiga yaqin bölgan elektron qobiq (K-qobiq) da 2 elektron, undan keyingi qobiq (L-qobiq) da 8 elektron va h.k. böladi.
P. p. Mendeleyev davriy sistemasilya joylaşgan elementlarning atomlarida yopiq elektron krbiklarning mavjudligini töğri tuşuntirib berdi; atom va molekula spektrlarini tuşun-tirişda boşlanğiç manba böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАУЛИ ПРИНЦИПИ - квант механика принципи, табиатнинг асосий крнуни; унга кўра, исталган квант система (атом, молекула, кристалл ва б.) да ярим бутун спинли бир хил зарралар (мас, электрон, протон ва ҳ. к.) дан иккитаси бир вақтда айнан бир ҳолатда бўлиши мумкин эмас. 1925 й.да В. Паули кашф қилган, П.п. дастлаб атомдаги электронлар учун, сўнгра ярим бутун спинли зарралар (молекулалар, атомлар, атом ядролари, элементар зарралар) учун ифодаланган. Атом электронининг ҳолати, шу элек-троннинг тўлиқ энергияси, орбитал ва магнит моменти, электрон спини 4 та квант сони б-н аникланади. П.п.га кўра, атом ядросига яқин бўлган электрон қобиқ (К-қобиқ) да 2 электрон, ундан кейинги қобиқ (L-қобиқ) да 8 электрон ва ҳ.к. бўлади.
П. п. Менделеев даврий системасиля жойлашган элементларнинг атомларида ёпиқ электрон крбикларнинг мавжудлигини тўғри тушунтириб берди; атом ва молекула спектрларини тушун-тиришда бошланғич манба бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.