Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Pavel Alekseyeviç Çerenkov

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com

    Çerenkov Pavel Alekseyeviç (1904.28.7, Voronej viloyati — 1990) — rus fizigi, akad. (1970); Voronej universitetini tugatgan (1928). SSSR FA Fizika intida işlagan (1930 y.dan). Ilmiy işlari fizik optika, yadro fizikasi, kosmik nurlar fizikasi va htezlatkiçlar texnikasiga oid. C.W.Vavilov rahbarligida uran tuzlari eritmasining gammanurlaniş ta'siridagi lyuminessensiyasini örganib, odatdagi lyuminessensiyadan farklanuvçi yoruğlik (Çerenkov — Vavilon nurlanişi) yuzaga kelişini qayd etdi, uning asosiy xossasi — yönalganligini anikladi (1936). Moddada yoruğlik tezligidan katta tezlikli zaryadli zarralar ta'sirida moddaning yoruğlaniş effekti Vavilov — Çerenkov effekti nomini oldi. Ç. birinçi sinxrotronlarning yaratilişiga hissa qöşgan. Tormozlaniş nurlanişining nuklonlar va yadrolar bilan özaro ta'sirini, fotoyadro va fotomezon reaksiyalarni, yuqori energiyali gammakvantlar bilan yengil yadrolarning parçalanişini tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1958).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЧЕРЕНКОВ Павел Алексеевич (1904.28.7, Воронеж вилояти — 1990) — рус физиги, акад. (1970); Воронеж университетини тугатган (1928). СССР ФА Физика интида ишлаган (1930 й.дан). Илмий ишлари физик оптика, ядро физикаси, космик нурлар физикаси ва ҳтезлаткичлар техникасига оид. C.W.Baвилов раҳбарлигида уран тузлари эритмасининг гамманурланиш таъсиридаги люминесценциясини ўрганиб, одатдаги люминесценциядан фаркланувчи ёруғлик (Черенков — Вавилон нурланиши) юзага келишини қайд этди, унинг асосий хоссаси — йўналганлигини аниклади (1936). Моддада ёруғлик тезлигидан катта тезликли зарядли зарралар таъсирида модданинг ёруғланиш эффекти Вавилов — Черенков эффекти номини олди. Ч. биринчи синхротронларнинг яратилишига ҳисса қўшган. Тормозланиш нурланишининг нуклонлар ва ядролар билан ўзаро таъсирини, фотоядро ва фотомезон реакцияларни, юқори энергияли гаммаквантлар билан енгил ядроларнинг парчаланишини тадқиқ этган. Нобель мукофоти лауреати (1958).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.