Pavlodar viloyati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3–4-b. — ziyouz.com
Pavlodar viloyati - Qozoğistondagi viloyat. 1938 y. 15 yanv. da taşkil etilgan. Mayd. 124,8 ming km2. Aholisi 854,2 ming kişi (1999). Asosan, qozoqlar, rus, ukrain, tatar, belorus, moldavan, mordva, çuvaş, udmurt,boşqird va b. millat vakillari ham yaşaydi. Markazi — Pavlodar ş.
Tabiati. P.v. respublikaning şim.- şarqiy qismida, örmonli daşt, daşt va çala çöl zonalarida, Irtiş daryosining örta oqimida joylaşgan. Foydali qazilmalari: toşkömir va qönğir kömir, mis va polimetall rudalari, köllarda oş tuzi va glauber tuzlari bor.
Iqlimi keskin kontinental. Iyulning örtaça t-rasi 20°—22°, yanv.niki — 19,5°, —17,5°. Yillik yoğin 220—320 mm. Vegetatsiya davri 167—178 kun. Eng yirik daryosi — Irtiş; köl köp. P.v.ning katta qismi töq kaştan tuproqli çalovbetaga daştidan iborat.
Daştlarda oq tovuşqon, yumronqoziq, qöşoyoq, böri, tulki, latça, törğay, bedana, ördak, balçiqçi quş yaşaydi. Köllarda baliq turi köp.
Xöjaligi. P.v.da yirik sanoat, xususan, energetika, yoqilği, metallurgiya, maşinasozlik, kimyo sanoati, şuningdek, yengil va oziq-ovqat sanoatlari ustun turadi. Energetikasini viloyatdagi Ekibastuz kömiri, şuningdek, Kuznetsk va Qarağandadan keltirilgan kömir taşkil etadi. Konçilik viloyat sanoatining asosiy tarmoğidir. Kömir (Ekibastuz va Moykuben konlari) va rangli metallar hamda oltin (Mayqain, Bözşaköl), Irtiş daryosi böyidagi köllardan tuz, Irtiş vodiysidan ötga çidamli gil va ohaktoş qazib olinadi. Deyarli barça işlov beruvçi sanoat korxonalari Pavlodarda joylaşgan. Pavlodarda alyuminiy, Yermakda ferroqotişma z-dlari va GRES, Omsk—Pavlodarçimkent neft quvuri va neftni qayta işlaş z-di işlab turibdi.
Q.x.da ğallaçilik yetakçi örinda, ozuqa, texnika ekinlari, kartoşka, sabzavot va poliz ekinlari ekiladi.
T.y. 574 km, avtomobil yöllari 8000 km dan ziyod. Irtişda muntazam kemalar qatnaydi. Pavlodar havo yöli orqali P.v.ning barça tuman markazlari va Qozogiston viloyat markazlari hamda boşqa şaharlar b-n boğlangan. 2 oliy öquv yurti, 3 muzey, teatr, Muyaldi balçiq kurorti, 3 dam oliş uyi, 5 sanatoriy bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАВЛОДАР ВИЛОЯТИ - Қозоғистондаги вилоят. 1938 й. 15 янв. да ташкил этилган. Майд. 124,8 минг км2. Аҳолиси 854,2 минг киши (1999). Асосан, қозоқлар, рус, украин, татар, белорус, молдаван, мордва, чуваш, удмурт,бошқирд ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Маркази — Павлодар ш.
Табиати. П.в. республиканинг шим.- шарқий қисмида, ўрмонли дашт, дашт ва чала чўл зоналарида, Иртиш дарёсининг ўрта оқимида жойлашган. Фойдали қазилмалари: тошкўмир ва қўнғир кўмир, мис ва полиметалл рудалари, кўлларда ош тузи ва глаубер тузлари бор.
Иқлими кескин континентал. Июлнинг ўртача т-раси 20°—22°, янв.ники — 19,5°, —17,5°. Йиллик ёғин 220—320 мм. Вегетация даври 167—178 кун. Энг йирик дарёси — Иртиш; кўл кўп. П.в.нинг катта қисми тўқ каштан тупроқли чаловбетага даштидан иборат.
Даштларда оқ товушқон, юмронқозиқ, қўшоёқ, бўри, тулки, латча, тўрғай, бедана, ўрдак, балчиқчи қуш яшайди. Кўлларда балиқ тури кўп.
Хўжалиги. П.в.да йирик саноат, хусусан, энергетика, ёқилғи, металлургия, машинасозлик, кимё саноати, шунингдек, енгил ва озиқ-овқат саноатлари устун туради. Энергетикасини вилоятдаги Экибастуз кўмири, шунингдек, Кузнецк ва Қарағандадан келтирилган кўмир ташкил этади. Кончилик вилоят саноатининг асосий тармоғидир. Кўмир (Экибастуз ва Мойкубен конлари) ва рангли металлар ҳамда олтин (Майқаин, Бўзшакўл), Иртиш дарёси бўйидаги кўллардан туз, Иртиш водийсидан ўтга чидамли гил ва оҳактош қазиб олинади. Деярли барча ишлов берувчи саноат корхоналари Павлодарда жойлашган. Павлодарда алюминий, Ермакда ферроқотишма з-длари ва ГРЭС, Омск—Павлодарчимкент нефть қувури ва нефтни қайта ишлаш з-ди ишлаб турибди.
Қ.х.да ғаллачилик етакчи ўринда, озуқа, техника экинлари, картошка, сабзавот ва полиз экинлари экилади.
Т.й. 574 км, автомобиль йўллари 8000 км дан зиёд. Иртишда мунтазам кемалар қатнайди. Павлодар ҳаво йўли орқали П.в.нинг барча туман марказлари ва Қозогистон вилоят марказлари ҳамда бошқа шаҳарлар б-н боғланган. 2 олий ўқув юрти, 3 музей, театр, Муялди балчиқ курорти, 3 дам олиш уйи, 5 санаторий бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.