Paxtaobod tumani

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133–134-b. — ziyouz.com

Paxtaobod tumani - Andijon vsioyatid&t tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil qilingan. 1962 y. 24 dek.da Izboskan tumani b-n birlaştirilgan. 1970 y. 7 dek.da yana yangidan taşkil qilingan. Şim. va şim.-şarkdan Qir-ğiziston Respublikasining Jalolobod viloyati, ğarbdan Izboskan, jan.dan Andijon, şarqda (58 km masofada) Qirğiziston Respublikasi va Jalol-quduq tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,29 ming km2. Axoliyey 137,9 ming kişi (2003). Tumanda 1 şahar (Paxtaobod), 5 qişloq fuqarolari yiğini (Böston, Ittifoq, Madaniyat, Paxtakor, Uy-ğur) bor. Markazi — Paxtaobod ş.

Tabiati. Tuman hududi viloyatning şim.da, Norin va Qoradaryo vohasidagi yassi tekislikda joylaşgan. Relyefi ğarbdan şarqqa balandlaşa boradi. Örtaça bal. 260 m. Tuproqlari, asosan, böz tuproq. Daryo böylarida ötloqi böz tuproq, botqoq-ötloqi va botqoq tuproqlar tarqalgan. Adirlar efemer va efemeroidlar,zaxkaş yerlarda qamiş, qöğa, qiyoq ösadi. Yovvoyi hayvonlardan qizilquyruq, qumsiçqon, jayra, qöşoyoq, körsiçqon, kuyon, böri, tulki, qobon, börsiq, kaltakesak, ilon va b. quşlardan çumçuq, çuğurçiq, söfitörğaylar bor. Tuman hududi orqali Qoradaryo, Tentaksoy, Moylisoy oqib ötadi. Daryo va soy qirğoqlarining ayrim joylari harsang toşlar b-n mustahkamlangan. K,.x. ekinlari Qoradaryo, Moylisoydan suğoriladi. «Döstlik» va «Olmaydon» nasos styalari qurilgandan keyin Norin da-ryosidan ham suv olinadigan böldi. Iqlimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaçat-rasi —3,5°, iyulniki 26,7°. Eng past t-ra —26°, eng yuqori t-ra 42°. Vegetatsiya davri 217 kun. Yillik örtaça yoğin 300—400 mm. Yoğin, asosan, qişda va bahorda yoğadi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, uyğur, qirğiz, tojik, tatar, rus va b. millat vakillari xam yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 475 kişi. Şaharliklar 23,2 ming kişi, qişloq aholisi 114,7 ming kişi.

Xöjaligi. Tumandayetakçitarmoq q.x. hisoblanadi. Paxtaçilik, ğallaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, boğdorçilik, çorvaçilik b-n şuğullaniladi. P.t.da paxta tozalaş z-di, «Interneyşnl» korxonasi, poyabzal f-kasi:, temir-beton mahsulotlari i.ç. korxonasi, 20 aksiyadorlik jamiyati, 14 jamoa, 71 kiçik, 1099 xususiy korxona, 4 quriliş taşkiloti, avtokorxona, 953 savdo, 561 maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari mavjud. P.t.da 13 şirkat, 406 fermer xöjaligi bor. Tumandagi jami ekin maydoni 17,4 ming ga, şu jumladan, 8,2 ming ga yerga paxta, 6,8 ming ga yerga don, 280 ga yerga kartoşka, 820 ga yerga sabzavot ekiladi. 996 ga yer mevazor, 92 ga yer tokzor b-n band (2003).

Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 25,4 mingdan ziyod krramol (şu jumladan, 13 mingdan ziyod sigir), 18 mingga yaqin qöy va eçki, 89,7 mingga yaqin parranda boqiladi (2003).

P.t.dagi 41 umumiy ta'lim maktabi, 1 litsey, 1 gimnaziyada 35 mingdan ziyod öquvçi ta'lim oladi, 3 sport, 1 mu-sika maktablari, 2 kasb-hunar kolleji faoliyat körsatadi. 44 kutubxona (278540 kitob), 10 klub, 4 madaniyat va istirohat boği, Özbekiston xalq şoiri Habibiy uy-muzeyi, stadion bor. Tumanda 2 kasalxona (600 urin), poliklinika, 21 qişloq vraçlik punkti, dorixonalar va b. tibbiy muassasalar işlab turibdi. Andijon — Tentaksoy t.y. mavjud. Tuman örtasidan Andijon — Jalolobod, Öş — Bişkek avtomagistral yöllari ötgan. Xovskonota, Köktönlikota. Qiliç Ibrohim, Xöja Taqsimota ziyoratgoxlari mavjud. Tuman «Davr sadosi» gaz.si 1935 y.dan çiqadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПАХТАОБОД ТУМАНИ - Андижон всыоятид&т туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил қилинган. 1962 й. 24 дек.да Избоскан тумани б-н бирлаштирилган. 1970 й. 7 дек.да яна янгидан ташкил қилинган. Шим. ва шим.-шаркдан Қир-ғизистон Республикасининг Жалолобод вилояти, ғарбдан Избоскан, жан.дан Андижон, шарқда (58 км масофада) Қирғизистон Республикаси ва Жалол-қудуқ туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,29 минг км2. Ахолией 137,9 минг киши (2003). Туманда 1 шаҳар (Пахтаобод), 5 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўстон, Иттифоқ, Маданият, Пахтакор, Уй-ғур) бор. Маркази — Пахтаобод ш.

Табиати. Туман ҳудуди вилоятнинг шим.да, Норин ва Қорадарё воҳасидаги ясси текисликда жойлашган. Рельефи ғарбдан шарққа баландлаша боради. Ўртача бал. 260 м. Тупроқлари, асосан, бўз тупроқ. Дарё бўйларида ўтлоқи бўз тупроқ, ботқоқ-ўтлоқи ва ботқоқ тупроқлар тарқалган. Адирлар эфемер ва эфемероидлар,захкаш ерларда қамиш, қўға, қиёқ ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан қизилқуйруқ, қумсичқон, жайра, қўшоёқ, кўрсичқон, куён, бўри, тулки, қобон, бўрсиқ, калтакесак, илон ва б. қушлардан чумчуқ, чуғурчиқ, сўфитўрғайлар бор. Туман ҳудуди орқали Қорадарё, Тентаксой, Мойлисой оқиб ўтади. Дарё ва сой қирғоқларининг айрим жойлари ҳарсанг тошлар б-н мустаҳкамланган. К,.х. экинлари Қорадарё, Мойлисойдан суғорилади. «Дўстлик» ва «Олмайдон» насос стялари қурилгандан кейин Норин да-рёсидан ҳам сув олинадиган бўлди. Иқлими кескин континентал. Янв.нинг ўртачат-раси —3,5°, июлники 26,7°. Энг паст т-ра —26°, энг юқори т-ра 42°. Вегетация даври 217 кун. Йиллик ўртача ёғин 300—400 мм. Ёғин, асосан, қишда ва баҳорда ёғади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, уйғур, қирғиз, тожик, татар, рус ва б. миллат вакиллари хам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 475 киши. Шаҳарликлар 23,2 минг киши, қишлоқ аҳолиси 114,7 минг киши.

Хўжалиги. Тумандаетакчитармоқ қ.х. ҳисобланади. Пахтачилик, ғаллачилик, сабзавотчилик, полизчилик, боғдорчилик, чорвачилик б-н шуғулланилади. П.т.да пахта тозалаш з-ди, «Интернейшнл» корхонаси, пойабзал ф-каси:, темир-бетон маҳсулотлари и.ч. корхонаси, 20 акциядорлик жамияти, 14 жамоа, 71 кичик, 1099 хусусий корхона, 4 қурилиш ташкилоти, автокорхона, 953 савдо, 561 маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари мавжуд. П.т.да 13 ширкат, 406 фермер хўжалиги бор. Тумандаги жами экин майдони 17,4 минг га, шу жумладан, 8,2 минг га ерга пахта, 6,8 минг га ерга дон, 280 га ерга картошка, 820 га ерга сабзавот экилади. 996 га ер мевазор, 92 га ер токзор б-н банд (2003).

Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 25,4 мингдан зиёд кррамол (шу жумладан, 13 мингдан зиёд сигир), 18 мингга яқин қўй ва эчки, 89,7 мингга яқин парранда боқилади (2003).

П.т.даги 41 умумий таълим мактаби, 1 лицей, 1 гимназияда 35 мингдан зиёд ўқувчи таълим олади, 3 спорт, 1 му-сика мактаблари, 2 касб-ҳунар коллежи фаолият кўрсатади. 44 кутубхона (278540 китоб), 10 клуб, 4 маданият ва истироҳат боғи, Ўзбекистон халқ шоири Ҳабибий уй-музейи, стадион бор. Туманда 2 касалхона (600 урин), поликлиника, 21 қишлоқ врачлик пункти, дорихоналар ва б. тиббий муассасалар ишлаб турибди. Андижон — Тентаксой т.й. мавжуд. Туман ўртасидан Андижон — Жалолобод, Ўш — Бишкек автомагистрал йўллари ўтган. Ховсконота, Кўктўнликота. Қилич Иброҳим, Хўжа Тақсимота зиёратгохлари мавжуд. Туман «Давр садоси» газ.си 1935 й.дан чиқади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.