Payrov
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Payrov — askiya san'atining eng ommaviy şakli, ijro uslubi. Unda ikki guruh ijroçi kelişilgan muayyan mavzu böyiça söz töqib, özaro tortişadi; mavzuning ma'nolari oxirigaça yeçilişi va ijroçilar mavzu doirasidan taşqariga çiqmasligi talab etiladi, bir-biriga javob qaytarganlarida fikr rivoji sezilib turişi lozim. Şiddat b-n, mazmunli qoçirimli javob bergan tomon yutadi, sustkaşlik qilgan, mavzudan taşqariga çiqqan yoki pala-partiş, qöpol javob qilgan tomon yutqazadi. Askiya işqibozlarining qizğin qahqahasi b-n ğolib kelgan tomon olqişlanadi. P. mavzulari sonsanoqsiz: inson qayoti, xulq-atvori, uzaro munosabatlar, tabiat va jamiyat hodisalari, hayvonot va ösimlik dunyosi, mehnat turlari, kasb-hunar, qişloq xöjaligi va sanoat körinişlari, ta'lim, tibbiyot, ilm-fan, san'at va adabiyot, bola tarbiyasi va b. P. askiyaçidan ham bilim, ham badihagöylik, ham moqir ijroçilik talab qiladi. P. , asosan, oğzaki ijod mahsuli. Tajribali askiyaçilar muayyan mavzularni oldindan maşq qilib, pişitib yuradilar.
P., asosan, Farğona vodiysi va Toşkentda 18-a.dan tarqalgan va kundankunga rivoj topib, ommalaşib bormoqda. Dehqon yuzboşi, Ğoyib ota Toşmatov, Jöraxon Sultanov, Ğanijon Toşmatov, Ğulomjon Röziboyev, Abdulhay Qozoqov kabi P. va askiya ustalari tanilgan. Ularning P.dagi tajribasi, an'analarini aka-uka Zaynobiddin va Madamin Yusupovlar, Jöraxon Pölatov, Mamasiddiq Şirayev, Hasanboy Sultonov, Yöldoşxon Nosirov, Ne'matjon Toşmatov, Mansurjon Oxunov, Muhiddin qizik Darveşov va b. davom ettirib keldilar. P. katta konsert dasturlaridan, Özbekiston mustaqilligi va Navröz bayramiga bağişlangan maydon tomoşalaridan örin olib, eng yaxşi namunalari radio va televideniye orqali tarğib etilmoqda.
Ad.: Muhammadiyev R., Askiya, T., 1962; Qodirov M., Tomoşa san'ati ötmişidan lavhalar, T., 1993.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАЙРОВ — аския санъатининг энг оммавий шакли, ижро услуби. Унда икки гуруҳ ижрочи келишилган муайян мавзу бўйича сўз тўқиб, ўзаро тортишади; мавзунинг маънолари охиригача ечилиши ва ижрочилар мавзу доирасидан ташқарига чиқмаслиги талаб этилади, бир-бирига жавоб қайтарганларида фикр ривожи сезилиб туриши лозим. Шиддат б-н, мазмунли қочиримли жавоб берган томон ютади, сусткашлик қилган, мавзудан ташқарига чиққан ёки пала-партиш, қўпол жавоб қилган томон ютқазади. Аския ишқибозларининг қизғин қаҳқаҳаси б-н ғолиб келган томон олқишланади. П. мавзулари сонсаноқсиз: инсон қаёти, хулқ-атвори, узаро муносабатлар, табиат ва жамият ҳодисалари, ҳайвонот ва ўсимлик дунёси, меҳнат турлари, касб-ҳунар, қишлоқ хўжалиги ва саноат кўринишлари, таълим, тиббиёт, илм-фан, санъат ва адабиёт, бола тарбияси ва б. П. аскиячидан ҳам билим, ҳам бадиҳагўйлик, ҳам моқир ижрочилик талаб қилади. П. , асосан, оғзаки ижод маҳсули. Тажрибали аскиячилар муайян мавзуларни олдиндан машқ қилиб, пишитиб юрадилар.
П., асосан, Фарғона водийси ва Тошкентда 18-а.дан тарқалган ва кунданкунга ривож топиб, оммалашиб бормоқда. Деҳқон юзбоши, Ғойиб ота Тошматов, Жўрахон Султанов, Ғанижон Тошматов, Ғуломжон Рўзибоев, Абдулҳай Қозоқов каби П. ва аския усталари танилган. Уларнинг П.даги тажрибаси, анъаналарини ака-ука Зайнобиддин ва Мадамин Юсуповлар, Жўрахон Пўлатов, Мамасиддиқ Шираев, Ҳасанбой Султонов, Йўлдошхон Носиров, Неъматжон Тошматов, Мансуржон Охунов, Муҳиддин қизик Дарвешов ва б. давом эттириб келдилар. П. катта концерт дастурларидан, Ўзбекистон мустақиллиги ва Наврўз байрамига бағишланган майдон томошаларидан ўрин олиб, энг яхши намуналари радио ва телевидение орқали тарғиб этилмоқда.
Ад.: Муҳаммадиев Р., Аския, Т., 1962; Қодиров М., Томоша санъати ўтмишидан лавҳалар, Т., 1993.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.