Payşanba
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 11-b. — ziyouz.com
Payşanba — Samarqand viloyati Kattaqörğon tumanidagi şaharça (1989 y.dan). Tuman markazi. 450 m balandlikda joylaşgan. Yaqin t.y. stansiyasi — Kattaqörğon (12 km), Samarqand ş.gaça 90 km. Aholisi 19 ming kişidan ziyod (2001).
P.dagi tepaliklari mil. av. 5—4-a. lardagi oid ostadonlarning topilişi u yerda qadimda aholi yaşaganligi tasdiqlaydi. Qulay geografik mavqega ega bölgan P. ravnaq topib 18-a. oxirida mudofaa devori b-n öralgan 3 darvozali şaharga aylangan. 18—19-a.larda P.da töqimaçilik, çitgarlik, zargarlik, qandolatçilik, kulolçilik, misgarlik, attorlik, gançkorlik, temirçilik kabi hunarmandçilik turlari rivojlangan. 1868 y.dan Payşanba volostining markazi bölgan. P.da 1905—08-y.larda Rossiyaning mustamlakaçilik zulmiga qarşi Namoz Pirimqul öğli boşçiligidagi xalq qurolli harakati bölib ötgan. Qadimda P.da masjid va madrasalar, karvonsaroylar faoliyat körsatgan. Bulardan Odina masjidi (taxm. 17—18- a.lar) uluğvorligi b-n ajralib turgan, uni «Ona masjid» deb ham ataşgan. 1791 y. P.da Muhammad Aminxöja Naqib Madrasa qurdirgan, 1902 y.da rus-tuzem maktabi binosi (hoz. poçta) qurilgan. P.da tuman hokimiyati binosi, ğişt z-di, non k-ti, pilla qabul qiliş korxonasi bor. Novvoylik, qandolatçilik, tikuvçilik, etikdözlik, tandirçilik, baqqollik, duradgorlik, temirçilik b-n şutullanuvçi kiçik korxonalar mavjud. 5 umumiy ta'lim maktabi, kasb-hunar litseyi, bolalar sport, musiqa maktablari, ösmirlar futbol maktabi faoliyat körsatadi. 3 muzey, 4 kutubxona, markaziy kasalxona (400 örin), sil kasalliklari şifoxonasi (40), ambulatoriya va poliklinika, kattalar va bolalar, stomatologiya poliklinikalari işlab turibdi. Bir qança madaniy, maişiy, savdo xizmati körsatiş şoxobçalari, Qalandarxona jome masjidi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПАЙШАНБА — Самарқанд вилояти Каттақўрғон туманидаги шаҳарча (1989 й.дан). Туман маркази. 450 м баландликда жойлашган. Яқин т.й. станцияси — Каттақўрғон (12 км), Самарқанд ш.гача 90 км. Аҳолиси 19 минг кишидан зиёд (2001).
П.даги тепаликлари мил. ав. 5—4-а. лардаги оид остадонларнинг топилиши у ерда қадимда аҳоли яшаганлиги тасдиқлайди. Қулай географик мавқега эга бўлган П. равнақ топиб 18-а. охирида мудофаа девори б-н ўралган 3 дарвозали шаҳарга айланган. 18—19-а.ларда П.да тўқимачилик, читгарлик, заргарлик, қандолатчилик, кулолчилик, мисгарлик, атторлик, ганчкорлик, темирчилик каби ҳунармандчилик турлари ривожланган. 1868 й.дан Пайшанба волостининг маркази бўлган. П.да 1905—08-й.ларда Россиянинг мустамлакачилик зулмига қарши Намоз Пиримқул ўғли бошчилигидаги халқ қуролли ҳаракати бўлиб ўтган. Қадимда П.да масжид ва мадрасалар, карвонсаройлар фаолият кўрсатган. Булардан Одина масжиди (тахм. 17—18- а.лар) улуғворлиги б-н ажралиб турган, уни «Она масжид» деб ҳам аташган. 1791 й. П.да Муҳаммад Аминхўжа Нақиб Мадраса қурдирган, 1902 й.да рус-тузем мактаби биноси (ҳоз. почта) қурилган. П.да туман ҳокимияти биноси, ғишт з-ди, нон к-ти, пилла қабул қилиш корхонаси бор. Новвойлик, қандолатчилик, тикувчилик, этикдўзлик, тандирчилик, баққоллик, дурадгорлик, темирчилик б-н шутулланувчи кичик корхоналар мавжуд. 5 умумий таълим мактаби, касб-ҳунар лицейи, болалар спорт, мусиқа мактаблари, ўсмирлар футбол мактаби фаолият кўрсатади. 3 музей, 4 кутубхона, марказий касалхона (400 ўрин), сил касалликлари шифохонаси (40), амбулатория ва поликлиника, катталар ва болалар, стоматология поликлиникалари ишлаб турибди. Бир қанча маданий, маиший, савдо хизмати кўрсатиш шохобчалари, Қаландархона жоме масжиди бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.