Peçeneg tili
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 196–197-b. — ziyouz.com
Peçeneg tili PEÇENEG TILI, bijanak tili — 8—11-a.larda Volga va Ural daryolari buylari, Orol va Kaspiy dengizlari oraliğidagi daştlarda yaşagan peçeneg (bijanak)lar tili; turkiy tillarning qipçoq guruhiga mansub. Fonetik xususiyatlariga köra qipçoq tiliga yaqin bölgan, ya'ni söz örtasi va oxirida ayrim undoşlarning yum-şaşi, reduksiyaga uçraşi yoki boşqa undoşlarga almaşinişi; ayrim un-doşlar ta'sirida til orqa a unlisining til oldi a unlisiga aylanişi; birinçi böğinda a ning e tarzida, e ning i tarzida talaffuz etilişi va b. Mahmud Koşğariy peçeneglarni öğuz uruğlari qatorida tilga olgan va P.t. b-n bulyur tilidat öxşaşliklarni qayd etgan. Rus turkiyşunosi Ye.A. Baskakov P.t.ni turkiy tillar öğuz guruhining öğuz-bulğor guruhçasiga kiritadi.
Peçeneglar ittifoqi tarqab ketgaç, P.t. ham ulik tilga aylangan. Vizantiya, venger, slavyan manbalarida sakdanib qolgan peçeneg qabila va uruğlarining nomlari, atokli ismlari, mansab, lavozim hamda joy nomlari asosida P.t.ning xususiyatlari haqida fikr yuritiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕЧЕНЕГ ТИЛИ, бижанак тили — 8—11-а.ларда Волга ва Урал дарёлари буйлари, Орол ва Каспий денгизлари оралиғидаги даштларда яшаган печенег (бижанак)лар тили; туркий тилларнинг қипчоқ гуруҳига мансуб. Фонетик хусусиятларига кўра қипчоқ тилига яқин бўлган, яъни сўз ўртаси ва охирида айрим ундошларнинг юм-шаши, редукцияга учраши ёки бошқа ундошларга алмашиниши; айрим ун-дошлар таъсирида тил орқа а унлисининг тил олди а унлисига айланиши; биринчи бўғинда а нинг э тарзида, э нинг и тарзида талаффуз этилиши ва б. Маҳмуд Кошғарий печенегларни ўғуз уруғлари қаторида тилга олган ва П.т. б-н булюр тилидат ўхшашликларни қайд этган. Рус туркийшуноси Е.А. Баскаков П.т.ни туркий тиллар ўғуз гуруҳининг ўғуз-булғор гуруҳчасига киритади.
Печенеглар иттифоқи тарқаб кетгач, П.т. ҳам улик тилга айланган. Византия, венгер, славян манбаларида сакданиб қолган печенег қабила ва уруғларининг номлари, атокли исмлари, мансаб, лавозим ҳамда жой номлари асосида П.т.нинг хусусиятлари ҳақида фикр юритиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.