Pedogenez
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 148-b. — ziyouz.com
Pedogenez (yun. paidos — bola va ...ge-nez) — partenogenez şakllaridan biri, bir qança umurtqasiz hayvonlar liçin-kasida uruğlanmagan tuxum hujayradan yangi naslning rivojlanişi. P.ni rus zoologi N. P. Vagner (1862) yonğoqyasarlar oilasiga mansub 2 qanotli haşarotlarda kaşf etgan. Yonğoqyasarlarning tuxumidan çikdan liçinka tanasi içida pedogenetik liçinka rivojlanadi. Liçinka dastlab ona liçinka töqimalari b-n endoparazit oziklanadi; keyinroq uning kutikulasini yorib çiqib, erkin yaşaşga ötadi. Bu hodisa bir neça marta takrorlanib, pedogenetik liçin-kaning bir neça nayeli rivojlanadi. Şundan söng metamorfozni tugatib, voyaga yetgan erkak va urğoçiga aylanadigan liçinka paydo böladi. Uruğlangan tuxumdan yana pedogenetik liçinkaning 1-nayel i vujudga keladi. P. — passiv tarqaladigan, voyaga yetgan davrida kam puştli bölgan organizmlar uçun individlar sonini keskin oşirişga moslanişdan iborat. Ayrim qönğizlarda tirik tuğadigan va tuxum qöyadigan pedogenetik liçinkalar böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕДОГЕНЕЗ (юн. paidos — бола ва ...ге-нез) — партеногенез шаклларидан бири, бир қанча умуртқасиз ҳайвонлар личин-касида уруғланмаган тухум ҳужайрадан янги наслнинг ривожланиши. П.ни рус зоологи Н. П. Вагнер (1862) ёнғоқясарлар оиласига мансуб 2 қанотли ҳашаротларда кашф этган. Ёнғоқясарларнинг тухумидан чикдан личинка танаси ичида педогенетик личинка ривожланади. Личинка дастлаб она личинка тўқималари б-н эндопаразит озикланади; кейинроқ унинг кутикуласини ёриб чиқиб, эркин яшашга ўтади. Бу ҳодиса бир неча марта такрорланиб, педогенетик личин-канинг бир неча наели ривожланади. Шундан сўнг метаморфозни тугатиб, вояга етган эркак ва урғочига айланадиган личинка пайдо бўлади. Уруғланган тухумдан яна педогенетик личинканинг 1-наел и вужудга келади. П. — пассив тарқаладиган, вояга етган даврида кам пуштли бўлган организмлар учун индивидлар сонини кескин оширишга мосланишдан иборат. Айрим қўнғизларда тирик туғадиган ва тухум қўядиган педогенетик личинкалар бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.