Pelagial
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152-b. — ziyouz.com
Pelagial (yun. pelagos — dengiz) — dengiz, okean va köllarda suvning tirik organizmlar yaşaydigan qatlami (suv tubidan boşlab suv yuzasigaça); bental (suv tubi) tuşunçasining aksi. P.da yaşovçi organizmlar plankton, nekton (faol suzadigan organizmlar), neyston (suv yuzasida yaşaydigan organizmlar) guruhlarga bölinadi. Dengiz va okeanlarda P. qatlamni ham yaşaş şaroiti va organizm tarkibi böyiça bir neça zonaga böliş mumkin. Tari-xiy rivojlaniş davomida P. organizmlarda yaşaş şaroitiga nisbatan turliça moslanişlar paydo bölgan. Mac, suvötlar va sifonoforalarning gaz töldirilgan pufaklari, meduzalarning suvga boy liqildoq gavdasi, köpçilik mikroskopik organizmlarning gavda yuzasini kengaytirişga imkon beradigan ösimtalari neyston, baliklar va boşoyokli mollyuskalarning suzgiçlari va gavdasining suyri şakli nekton organizmlar uçun xos. P. ösimliklar (fitoplankton) okeanda organik moddaning asosiy qismini hosil qiladi. Halok böladigan diatom suvötlar, bir hujayrali qayvonlar (nurlilar, foraminiferalar va b.) dengiz tubida çökma jinslar hosil bölişida katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕЛАГИАЛ (юн. pelagos — денгиз) — денгиз, океан ва кўлларда сувнинг тирик организмлар яшайдиган қатлами (сув тубидан бошлаб сув юзасигача); бентал (сув туби) тушунчасининг акси. П.да яшовчи организмлар планктон, нектон (фаол сузадиган организмлар), нейстон (сув юзасида яшайдиган организмлар) гуруҳларга бўлинади. Денгиз ва океанларда П. қатламни ҳам яшаш шароити ва организм таркиби бўйича бир неча зонага бўлиш мумкин. Тари-хий ривожланиш давомида П. организмларда яшаш шароитига нисбатан турлича мосланишлар пайдо бўлган. Mac, сувўтлар ва сифонофораларнинг газ тўлдирилган пуфаклари, медузаларнинг сувга бой лиқилдоқ гавдаси, кўпчилик микроскопик организмларнинг гавда юзасини кенгайтиришга имкон берадиган ўсимталари нейстон, баликлар ва бошоёкли моллюскаларнинг сузгичлари ва гавдасининг суйри шакли нектон организмлар учун хос. П. ўсимликлар (фитопланктон) океанда органик модданинг асосий қисмини ҳосил қилади. Ҳалок бўладиган диатом сувўтлар, бир ҳужайрали қайвонлар (нурлилар, фораминифералар ва б.) денгиз тубида чўкма жинслар ҳосил бўлишида катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.