Peltye effekti
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 154-b. — ziyouz.com
Peltye effekti PELTYE EFFEKTI, elektro-termik effekt — bir-biriga kavşarlangan turli jinsli ikkita ötkazgiç yoki yarimötkazgiçdan taşkil topgan zanjir orqali özgarmas elektr toki ötganda ularning bir-biriga tegib turgan joyida tokning yönalişiga qarab issiqlik ajraliş yoki yutiliş hodisasi. Tokning yönalişi özgarsa, issiqlik ajralişi issiqlik yutilişi b-n almaşinadi. Tokning yönalişidan qati nazar kavşarlangan uçlaridan biri sovisa, ikkinçisi isiydi. Bu hodisani fransuz fizigi va meteorologi J. Ş. A. Peltye (1785— 1845) kuzatgan (1834). P. e. Zeyebek ef-fektining aksidir.
P. e. quyidagiça tuşuntiriladi. Tok taşuvçilar (elektron yoki kovaklar) kavşarlaniş çegarasining 2 tomonida kontakt potensiallar farqi tufayli turliça energiyaga ega böladi. Agar zaryad taşuvçilar kavşarlangan uçidan ötib, kiçik energiyali sohaga tuşib qolsa, ular ortiqça energiyalarini kristall panjaraga beradi, na-tijada kavşarlangan uçi qiziydi. Boşqa uçida esa tok taşuvçilar katta energiyali sohaga ötadi va yetişmaydigan energiyani panjaradan oladi, na-tijada bu kavşarlangan uçi soviydi.
P. e.dan A. F. Ioffe taklif etganidek sovitkiç va isitkiç qurilmalarini yaratişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕЛЬТЬЕ ЭФФЕКТИ, электро-термик эффект — бир-бирига кавшарланган турли жинсли иккита ўтказгич ёки яримўтказгичдан ташкил топган занжир орқали ўзгармас электр токи ўтганда уларнинг бир-бирига тегиб турган жойида токнинг йўналишига қараб иссиқлик ажралиш ёки ютилиш ҳодисаси. Токнинг йўналиши ўзгарса, иссиқлик ажралиши иссиқлик ютилиши б-н алмашинади. Токнинг йўналишидан қатьи назар кавшарланган учларидан бири совиса, иккинчиси исийди. Бу ҳодисани француз физиги ва метеорологи Ж. Ш. А. Пельтье (1785— 1845) кузатган (1834). П. э. Зеебек эф-фектининг аксидир.
П. э. қуйидагича тушунтирилади. Ток ташувчилар (электрон ёки коваклар) кавшарланиш чегарасининг 2 томонида контакт потенциаллар фарқи туфайли турлича энергияга эга бўлади. Агар заряд ташувчилар кавшарланган учидан ўтиб, кичик энергияли соҳага тушиб қолса, улар ортиқча энергияларини кристалл панжарага беради, на-тижада кавшарланган учи қизийди. Бошқа учида эса ток ташувчилар катта энергияли соҳага ўтади ва етишмайдиган энергияни панжарадан олади, на-тижада бу кавшарланган учи совийди.
П. э.дан А. Ф. Иоффе таклиф этганидек совиткич ва иситкич қурилмаларини яратишда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.