Penetrantlik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 154–155-b. — ziyouz.com
Penetrantlik (lot. penetro — teşib kiraman, yetib olaman) — yaqin qarindoş organizm guruhlarining har xil individlarida muhit şaroitlariga boğliq holda ma'lum gen alleli faoliyatining namoyon böliş çastota-si. «P.» termini rus olimi N. V. Timofeyev-Resovskiy (1927) tomonidan taklif etilgan.
Töliq P. (allel barça individlarda öz faoliyatini körsatadi) va töliqsiz P. (allel bir guruh individlarda fa-oliyat körsata olmaydi) farkdanadi. Töliqsiz P. köpgina genlarning faoliyatiga xos. Mas, xitoy navrözguli gulining qizil (R-) — oq (rr) rangi harorat 15—25° bölgan şaroitda monoduragay tipda irsiylanadi. Agar F2 ösimliklari 30— 35° haroratli şaroitda östirilsa, barça ösimlik gullari oq rangda, 25—30° haroratli şaroitda esa ZR-:1 rr nisbatdan to 100 % oq gulli ösimliklargaça kuzatiladi.
Bir xil genotipli organizmlarda belgining muhit şaroitlariga boğliq holda namoyon böliş yoki bölmaslik holati konkret şaroitda yaşayotgan organizmdagi genlar ta'sirining natijasidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕНЕТРАНТЛИК (лот. penetro — тешиб кираман, етиб оламан) — яқин қариндош организм гуруҳларининг ҳар хил индивидларида муҳит шароитларига боғлиқ ҳолда маълум ген аллели фаолиятининг намоён бўлиш частота-си. «П.» термини рус олими Н. В. Тимофеев-Ресовский (1927) томонидан таклиф этилган.
Тўлиқ П. (аллел барча индивидларда ўз фаолиятини кўрсатади) ва тўлиқсиз П. (аллел бир гуруҳ индивидларда фа-олият кўрсата олмайди) фаркданади. Тўлиқсиз П. кўпгина генларнинг фаолиятига хос. Мас, хитой наврўзгули гулининг қизил (Р-) — оқ (рр) ранги ҳарорат 15—25° бўлган шароитда монодурагай типда ирсийланади. Агар F2 ўсимликлари 30— 35° ҳароратли шароитда ўстирилса, барча ўсимлик гуллари оқ рангда, 25—30° ҳароратли шароитда эса ЗР-:1 рр нисбатдан то 100 % оқ гулли ўсимликларгача кузатилади.
Бир хил генотипли организмларда белгининг муҳит шароитларига боғлиқ ҳолда намоён бўлиш ёки бўлмаслик ҳолати конкрет шароитда яшаётган организмдаги генлар таъсирининг натижасидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.