Penitsillin
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156-b. — ziyouz.com
Penitsillin — kimyoviy tuzilişi bir-biriga yaqin tabiiy va yarim sintetik antibiotiklar guruhi. Tibbiyot amaliyotida ilk bor qöllanilgan, P.ni Penicillium turkumiga mansub zamburuğlar işlab çiqaradi. 1928 y.da amerika bakteriologi A. Fleming zamburuğlarning bakteriyalarga ta'sir etuvçi xossasi borligini tasodifan aniqlagan. Ammo, faqat 1941 y.da A. Fleming, ingliz patologi X.Flori b-n birga moğor zamburuğining bulon filtratidan P.ni ajratib olib, 1945 y. P. va uning yuqumli kasalliklarni davolaşda samaradorligini kaşf etganlari uçun Nobel mukofo-tiga sazovor böldi.
Hoz. tibbiyotda tabiiy va yarim sun'iy P.lardan foydalaniladi. Tabiiy P.ga benzilpenitsillinning natriyli va kaliyli tuzi, bitsilin -1, -3, -5 va fenoksimetilpenitsillinlar ki-radi. P. molekulasining asosiy qismini 6-aminopenitsillin kislota taşkil qilib, bu betalaktam va tiazolin halqalaridan taşkil topgan murakkab geterotsiklik birikma hisoblanadi. Tabiiy P.ning ta'sir doirasi tor. Tabiiy P. stafilokokk, streptokokk, pnevmokokk, gonokokk, meningokok-klar, gazli gangrena, qoqşol, botulizm, kuydirgi, difteriya, zaxm kabi kasalliklarning qözğatuvçilariga juda faol ta'sir etadi. Şuning uçun u pnevmoniya, septik endokardit, jarohatlaniş oqibatida kelib çiqqan kasalliklar, saramas, peritonit, sistit, osteomiyelit, difteriya, skarlatina va b. kasalliklarda qöllanadi.
Yarim suniy P.ga biologik va kimyoviy yöllar b-n olinadigan har xil moddalar kiradi. P. kislotasidagi benzil radikali örniga har xil boşqa radikallar qöşilişi natijasida yarim sun'iy P.ning bir qança avlodlari olindi, bular antibakterial doirasi, penitsillinazaga çidamliligi va b. xususiyatlari b-n bir-biridan farq qiladi. Yarim sun'iy P.ning za-harliligi kam, organizmdagi suyukdik va töqimaga yengil söriladi.
P.ning aktibakterial ta'sir mexa-nizmi, hujayra devori sintezining buzilişi b-n boğliq bölib, bunda peptidoglikam (murein) moddasini sintez qiluvçi reaksiya tösib qöyiladi. Şu sababli P. guruhi dorilari, asosan, ösuvçi bakteriya hujayralariga ta'sir qiladi. Şu b-n birga ma'lum bir bakteriyalar x,ujayra devorining sintezi buzilsa ham öz xayot faoliyatini saklab qolib, L - şakldagi mikroorganizmga aylanişi mumkin.
P. guruhi antibiotiklarini köllaşda bakteriyalarni ularga nisbatan ta'sirçanligi e'tiborga olinadi va şi-fokor maslahatiga köra qöllanadi.
P.ning nojöya ta'siriga, asosan, allergik reaksiyalar, parenteral yöl b-n yuborilgandagi asoratlar (oğriq, abssess, flebit va b.), disbakterioz misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕНИЦИЛЛИН — кимёвий тузилиши бир-бирига яқин табиий ва ярим синтетик антибиотиклар гуруҳи. Тиббиёт амалиётида илк бор қўлланилган, П.ни Penicillium туркумига мансуб замбуруғлар ишлаб чиқаради. 1928 й.да америка бактериологи А. Флеминг замбуруғларнинг бактерияларга таъсир этувчи хоссаси борлигини тасодифан аниқлаган. Аммо, фақат 1941 й.да А. Флеминг, инглиз патологи Х.Флори б-н бирга моғор замбуруғининг бульон фильтратидан П.ни ажратиб олиб, 1945 й. П. ва унинг юқумли касалликларни даволашда самарадорлигини кашф этганлари учун Нобель мукофо-тига сазовор бўлди.
Ҳоз. тиббиётда табиий ва ярим сунъий П.лардан фойдаланилади. Табиий П.га бензилпенициллиннинг натрийли ва калийли тузи, бицилин -1, -3, -5 ва феноксиметилпенициллинлар ки-ради. П. молекуласининг асосий қисмини 6-аминопенициллин кислота ташкил қилиб, бу беталактам ва тиазолин ҳалқаларидан ташкил топган мураккаб гетероциклик бирикма ҳисобланади. Табиий П.нинг таъсир доираси тор. Табиий П. стафилококк, стрептококк, пневмококк, гонококк, менингокок-клар, газли гангрена, қоқшол, ботулизм, куйдирги, дифтерия, захм каби касалликларнинг қўзғатувчиларига жуда фаол таъсир этади. Шунинг учун у пневмония, септик эндокардит, жароҳатланиш оқибатида келиб чиққан касалликлар, сарамас, перитонит, цистит, остеомиелит, дифтерия, скарлатина ва б. касалликларда қўлланади.
Ярим суньий П.га биологик ва кимёвий йўллар б-н олинадиган ҳар хил моддалар киради. П. кислотасидаги бензил радикали ўрнига ҳар хил бошқа радикаллар қўшилиши натижасида ярим сунъий П.нинг бир қанча авлодлари олинди, булар антибактериал доираси, пенициллиназага чидамлилиги ва б. хусусиятлари б-н бир-биридан фарқ қилади. Ярим сунъий П.нинг за-ҳарлилиги кам, организмдаги суюкдик ва тўқимага енгил сўрилади.
П.нинг актибактериал таъсир меха-низми, ҳужайра девори синтезининг бузилиши б-н боғлиқ бўлиб, бунда пептидогликам (муреин) моддасини синтез қилувчи реакция тўсиб қўйилади. Шу сабабли П. гуруҳи дорилари, асосан, ўсувчи бактерия ҳужайраларига таъсир қилади. Шу б-н бирга маълум бир бактериялар х,ужайра деворининг синтези бузилса ҳам ўз хаёт фаолиятини саклаб қолиб, L - шаклдаги микроорганизмга айланиши мумкин.
П. гуруҳи антибиотикларини кўллашда бактерияларни уларга нисбатан таъсирчанлиги эътиборга олинади ва ши-фокор маслаҳатига кўра қўлланади.
П.нинг ножўя таъсирига, асосан, аллергик реакциялар, парентерал йўл б-н юборилгандаги асоратлар (оғриқ, абсцесс, флебит ва б.), дисбактериоз мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.