Pensiya jamğarmasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157–158-b. — ziyouz.com
Pensiya jamğarmasi - aholini davlat tomonidan kafolatlangan ijtimoiy himoya qilişni amalga oşiriş uçun zarur moliyaviy bazani yaratiş, pensiya va nafaqalarni qonunda belgilangan miqdorlarda tölaşni mablağ b-n ta'minlaşni amalga oşi-radigan jamğarma. Dastlab Özbekistonda P.j. 1991 y. 14 yanv.da sobiq SSSR Pensiya jamğarmasining Özbekiston Respublikasi bölinmasi maqomida tu-zilgan. 1993 y. 4 avg.da Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ijtimoiy suğurta jamğarma-siga aylantirilgan. ÖzR Vazirlar Mah-kamasining 1996 y. 27 dek.da «Özbekiston Respublikasi Ijtimoiy ta'minot vazirligi huzurida Pensiya jamğarmasini taşkil etiş töğrisi-da»gi qarori b-n Ijtimoiy ta'minot vazirligi huzurida taşkil etildi. 2001 y. 1 yanv.dan Byudjetdan taşqari P.j. ga aylantirildi.
P.j.ning asosiy vazifalari: fuqarolarning ijtimoiy ta'minotga va ijtimoiy suğurtaga bölgan davlat tomonidan kafolatlangan huquqlarini töliq amalga oşiriş; davlat ijtimoiy suğurtasiga badal va ajratmalarni yiğiş va jamlaş; «Fuqarolarning davlat pensiya ta'minoti töğrisida» qonunga muvofiq pensiyalarning öz vaqtida tölanişiga, şuningdek, ijtimoiy suğurta böyiça nafaqalar tölaş xarajatlarini mablağ b-n ta'minlaş va b. P.j. mablağlaridan ijtimoiy ta'minot organlari tomonidan tayinlanadigan pensiyalar; bolalikdan nogironlarga, davlat pensiya ta'minoti huquqiga ega bölmagan keksa va mehnatga layoqatsiz fuqarolarga nafaqalar; vaqtinça mehnatga layoqat-sizlik nafaqalari, şu jumladan, homiladorlik va tuğiş nafaqasi; bola tuğilganda beriladigan nafaqalar; dafn marosimi nafaqalari; qonun hujjatlariga muvofiq, P.j.dan mablağ b-n ta'minlanadigan boşqa tölovlarberiladi. P.j. mablağlari mulkçilik şakllaridan qat'i nazar korxo-nalar, muassasalar va taşkilotlarning suğurta badallari (37,3%), fuqarolarning iş haqidan majburiy suğurta badallari (2,5%), şuningdek, yuridik şaxs bölmasdan tadbirkorlik faoliyati b-n şuğullanuvçi jismoniy şaxslar hamda dehqon xöjaliklari a'zolardan qonunda belgilangan miqdorda; mulkçilik şakllaridan qati nazar korxonalar, muassasalar va taşkilotlarning sotilgan mahsulot (iş, xizmat)larning amaldagi 0,7 % miqdorida majburiy ajratmalari summalaridan va b. qonunda belgilangan ajratmalardan şakllanadi. Özbekiston Respublikasi P.j.ning jami daromadlari 480748349,38 ming sömni, jami xarajatlar 477988271,96 ming sömni, davlat pensiya ta'minoti töğrisidagi qonunga asosan, pensiya va nafaqa oluvçilar soni 2905976 kişini taşkil etadi (2003; 1 yanv.). Respublika P.j.ning Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar bölimlari va 213 ta tuman va şahar şö'balari bor (2003).
Norsoat Allayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕНСИЯ ЖАМҒАРМАСИ - аҳолини давлат томонидан кафолатланган ижтимоий ҳимоя қилишни амалга ошириш учун зарур молиявий базани яратиш, пенсия ва нафақаларни қонунда белгиланган миқдорларда тўлашни маблағ б-н таъминлашни амалга оши-радиган жамғарма. Дастлаб Ўзбекистонда П.ж. 1991 й. 14 янв.да собиқ СССР Пенсия жамғармасининг Ўзбекистон Республикаси бўлинмаси мақомида ту-зилган. 1993 й. 4 авг.да Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ижтимоий суғурта жамғарма-сига айлантирилган. ЎзР Вазирлар Маҳ-камасининг 1996 й. 27 дек.да «Ўзбекистон Республикаси Ижтимоий таъминот вазирлиги ҳузурида Пенсия жамғармасини ташкил этиш тўғриси-да»ги қарори б-н Ижтимоий таъминот вазирлиги ҳузурида ташкил этилди. 2001 й. 1 янв.дан Бюджетдан ташқари П.ж. га айлантирилди.
П.ж.нинг асосий вазифалари: фуқароларнинг ижтимоий таъминотга ва ижтимоий суғуртага бўлган давлат томонидан кафолатланган ҳуқуқларини тўлиқ амалга ошириш; давлат ижтимоий суғуртасига бадал ва ажратмаларни йиғиш ва жамлаш; «Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида» қонунга мувофиқ пенсияларнинг ўз вақтида тўланишига, шунингдек, ижтимоий суғурта бўйича нафақалар тўлаш харажатларини маблағ б-н таъминлаш ва б. П.ж. маблағларидан ижтимоий таъминот органлари томонидан тайинланадиган пенсиялар; болаликдан ногиронларга, давлат пенсия таъминоти ҳуқуқига эга бўлмаган кекса ва меҳнатга лаёқатсиз фуқароларга нафақалар; вақтинча меҳнатга лаёқат-сизлик нафақалари, шу жумладан, ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси; бола туғилганда бериладиган нафақалар; дафн маросими нафақалари; қонун ҳужжатларига мувофиқ, П.ж.дан маблағ б-н таъминланадиган бошқа тўловларберилади. П.ж. маблағлари мулкчилик шаклларидан қатъи назар корхо-налар, муассасалар ва ташкилотларнинг суғурта бадаллари (37,3%), фуқароларнинг иш ҳақидан мажбурий суғурта бадаллари (2,5%), шунингдек, юридик шахс бўлмасдан тадбиркорлик фаолияти б-н шуғулланувчи жисмоний шахслар ҳамда деҳқон хўжаликлари аъзолардан қонунда белгиланган миқдорда; мулкчилик шаклларидан қатьи назар корхоналар, муассасалар ва ташкилотларнинг сотилган маҳсулот (иш, хизмат)ларнинг амалдаги 0,7 % миқдорида мажбурий ажратмалари суммаларидан ва б. қонунда белгиланган ажратмалардан шаклланади. Ўзбекистон Республикаси П.ж.нинг жами даромадлари 480748349,38 минг сўмни, жами харажатлар 477988271,96 минг сўмни, давлат пенсия таъминоти тўғрисидаги қонунга асосан, пенсия ва нафақа олувчилар сони 2905976 кишини ташкил этади (2003; 1 янв.). Республика П.ж.нинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар бўлимлари ва 213 та туман ва шаҳар шўъбалари бор (2003).
Норсоат Аллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.