Penza viloyati
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com
Penza viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1939 y. 4 fev.da taşkil etilgan. Rossiya Yevropa qismining jan.- şarqida joylaşgan. Volgaböyi federal okrugiga kiradi. Mayd. 43,2 ming km2. Aholisi 1453,4 ming kişi (2002), asosan, ruslar, şuningdek, mordva, tatar, çuvaş va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 64,4%. P.v.da 28 ma'muriy tuman, 11 şahar, 16 şaharça bor. Markazi — Penza ş. Boşka yi-rik şaharlari — Kuznetsk, Serdobsk.
Viloyat hududining katta qismini Volgaböyi qirlari (eng baland joyi 331 m) egallaydi. Çekka ğarbiy qismi Oka — Don tekisligida (bal. 150—180 m) joylaşgan. Ikdimi mö'tadil kon-tinental. Yanv.ningörtaçat-rasi —12°, iyulniki 19°. Yillik yoğin 600 mm. Vegetatsiya davr i 126—132 kun. Yirik da-ryolari — Sura, Mokşa, Xopyor, Vorona. P.v.ning katta qismi örmon daşt va qisman keng bargli örmonlar zona-sida (şarkda) joylaşgan. 65%dan or-tiq hududi krratuprokli. Hududining 23% örmon. Tulki, suvsar, quyon, börsiq, körsiçqon, qora sassiqközan, yumronqoziq, kiyik, vixuxol, los, oq siçqon, latça yaşaydi. Viloyat hudu-dida Volgaböyi örmon-daşt qöriqxo-nasi taşkil etilgan.
Asosiy sanoat tarmoklari: maşinasozlik (kimyo uskunalari, quvur ötkaziş sanoat apparaturam, töqimaçilik maşinalari, kompressorlar, dizel va dizelli generatorlar, q.x. maşinalari, hisoblaş texnikasi vositalari, velosipedlar i.ç.), yengil (poyabzal, töqimaçilik), oziq-ovqat, kimyo-farmatsev-tika. Yuqori sifatli idiş-tovoqlar işlab çiqariladi. Asosiy sanoat markazlari: Penza, Kuznetsk, Serdobsk, Kamenka, Nijniy Lomov.
Viloyat q.x. donçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Ğalla, qand lavlagi, kungaboqar, sabzavot, kartoşka, yem-xaşak ekinlari ekiladi. Qoramol, çöçqa, qöy va eçki, parranda boqiladi. Avtoyöllar ziçligi 133 km/ming km2 (1997). 5 oliy öquv yurti, 8 muzey, 2 teatr, botanika boği, 7 sanatoriy, 56 dam oliş uyi, Axunya kurorti mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕНЗА ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1939 й. 4 фев.да ташкил этилган. Россия Европа қисмининг жан.- шарқида жойлашган. Волгабўйи федерал округига киради. Майд. 43,2 минг км2. Аҳолиси 1453,4 минг киши (2002), асосан, руслар, шунингдек, мордва, татар, чуваш ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 64,4%. П.в.да 28 маъмурий туман, 11 шаҳар, 16 шаҳарча бор. Маркази — Пенза ш. Бошка йи-рик шаҳарлари — Кузнецк, Сердобск.
Вилоят ҳудудининг катта қисмини Волгабўйи қирлари (энг баланд жойи 331 м) эгаллайди. Чекка ғарбий қисми Ока — Дон текислигида (бал. 150—180 м) жойлашган. Икдими мўътадил кон-тинентал. Янв.нингўртачат-раси —12°, июлники 19°. Йиллик ёғин 600 мм. Вегетация давр и 126—132 кун. Йирик да-рёлари — Сура, Мокша, Хопёр, Ворона. П.в.нинг катта қисми ўрмон дашт ва қисман кенг баргли ўрмонлар зона-сида (шаркда) жойлашган. 65%дан ор-тиқ ҳудуди крратупрокли. Ҳудудининг 23% ўрмон. Тулки, сувсар, қуён, бўрсиқ, кўрсичқон, қора сассиқкўзан, юмронқозиқ, кийик, вихухоль, лось, оқ сичқон, латча яшайди. Вилоят ҳуду-дида Волгабўйи ўрмон-дашт қўриқхо-наси ташкил этилган.
Асосий саноат тармоклари: машинасозлик (кимё ускуналари, қувур ўтказиш саноат аппаратурам, тўқимачилик машиналари, компрессорлар, дизель ва дизелли генераторлар, қ.х. машиналари, ҳисоблаш техникаси воситалари, велосипедлар и.ч.), енгил (пойабзал, тўқимачилик), озиқ-овқат, кимё-фармацев-тика. Юқори сифатли идиш-товоқлар ишлаб чиқарилади. Асосий саноат марказлари: Пенза, Кузнецк, Сердобск, Каменка, Нижний Ломов.
Вилоят қ.х. дончилик ва чорвачиликка ихтисослашган. Ғалла, қанд лавлаги, кунгабоқар, сабзавот, картошка, ем-хашак экинлари экилади. Қорамол, чўчқа, қўй ва эчки, парранда боқилади. Автойўллар зичлиги 133 км/минг км2 (1997). 5 олий ўқув юрти, 8 музей, 2 театр, ботаника боғи, 7 санаторий, 56 дам олиш уйи, Ахуня курорти мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.