Peptizatsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Peptizatsiya (yun. peptein — qayta gtişirmoq) — koagulyatsiya natijasida olingan çökmaning qaytadan kolloid eritma (zol)ga ötiş jarayoni. P. koagulyatsiyaga teskari, ya'ni çökmaga tuşgan yirikroq agregatlarning qay-tadan kolloid zarraça holatiga ötişi (dezagregatsiyalanişi). P. jarayonini amalga oşiriş uçun koagulyatsiya mah-sulotiga biror elektrolit yoki sirt faol modda qöşib, erituvçi b-n aralaştiriladi. Kolloid eritma olişda işlatilgan elektrolit va ba'zi sirt faol moddalar peptizatorlar deyiladi. P. tezligiga turli omillar (peptizatorning kimyoviy xossasi, konsentratsiyasi, çökmaning holati va mikdori, t-ra, aralaştiriş tezligi, vodorod ionlarning eritmadagi konsentratsiyasi, ultratovuş, radioaktiv nur va h.k.) ta'sir etadi. P. murakkab jarayon bölib, uning mexanizmi dis-persion muhit va peptizatorning çökma sirtiga adsorblanişiga, solvat qavatlar hosil bölişiga, çökma b-n peptizator orasida bir qator oraliq mahsulotlar paydo bölişiga boğliq. Bevosita va bilvosita P. böladi. Agar qöşilayotgan modda töğridan-töğri peptizator vazifasini ötasabevosita yoki adsorbsion P., köşilayotgan modda çökma sirti b-n reaksiyaga kirişganida peptizator hosil bölsa, jarayon bilvosita yoki dissolyutsion P. deyiladi. Uzoq vaqt saqlangan çökmani P. Qilib bölmaydi. P.dan kolloid kimyoda va tex-nikada keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕПТИЗАЦИЯ (юн. peptein — қайта гтиширмоқ) — коагуляция натижасида олинган чўкманинг қайтадан коллоид эритма (зол)га ўтиш жараёни. П. коагуляцияга тескари, яъни чўкмага тушган йирикроқ агрегатларнинг қай-тадан коллоид заррача ҳолатига ўтиши (дезагрегацияланиши). П. жараёнини амалга ошириш учун коагуляция маҳ-сулотига бирор электролит ёки сирт фаол модда қўшиб, эритувчи б-н аралаштирилади. Коллоид эритма олишда ишлатилган электролит ва баъзи сирт фаол моддалар пептизаторлар дейилади. П. тезлигига турли омиллар (пептизаторнинг кимёвий хоссаси, концентрацияси, чўкманинг ҳолати ва микдори, т-ра, аралаштириш тезлиги, водород ионларнинг эритмадаги концентрацияси, ультратовуш, радиоактив нур ва ҳ.к.) таъсир этади. П. мураккаб жараён бўлиб, унинг механизми дис-персион муҳит ва пептизаторнинг чўкма сиртига адсорбланишига, сольват қаватлар ҳосил бўлишига, чўкма б-н пептизатор орасида бир қатор оралиқ маҳсулотлар пайдо бўлишига боғлиқ. Бевосита ва билвосита П. бўлади. Агар қўшилаётган модда тўғридан-тўғри пептизатор вазифасини ўтасабевосита ёки адсорбцион П., кўшилаётган модда чўкма сирти б-н реакцияга киришганида пептизатор ҳосил бўлса, жараён билвосита ёки диссолюцион П. дейилади. Узоқ вақт сақланган чўкмани П. Қилиб бўлмайди. П.дан коллоид кимёда ва тех-никада кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.