Perifraza
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 168-b. — ziyouz.com
Perifraza PERIFRAZA, perifraz (yun. periphrasis — tasviriy ibora; kinoya, istiora) — borlikdagi narsa va voqealarning nomini töğridan-töğri atamasdan, ularni bilvosita, ya'ni turli xil söz yoki tasviriy iboralar b-n ifodalaş; majoziy ifodalardan biri (mas, «şer» örnida «hayvonlar şoqi»; «paxta» örnida «oq oltin», Alişer Navoiy örnida «özbek adabiy tilining asosçisi» iboralarining köllanişi). P.da tasvirlanayotgan tuşunçaning ayni matn va vaziyat uçun eng muhim sifati, belgisi, xususiya-ti birinçi öringa qöyiladi. P.ning asosiy vazifasi matnning ifodaviyligini, bayonning ta'sirçanligini oşirişdir.
P., asosan, badiiy adabiyot tilida, publitsistik va oğzaki nutqsa uçray-di, ilmiy nutkda esa tasviriylikdan xoli böladi va termin sifatida qölla-nadi. Funksional jihatdan P.ning 2 turi farqlanadi: hamma tomonidan qabul qilingan, hammatuşunadigan P. (frazeologizmlar, hikmatli iboralar) va vaziyatga boğliq bölgan, maz-muni, ma'nosi muayyan matngagina aloqadorbulgan individual P. (bularning ba'zilari izçil qöllaniş natijasida 1-turdagi P.lar qatoriga ötadi). Şu b-n birga badiiy, obrazli P.lar (oq oltin — paxta, zangori olov — gaz, pölat quş — samolyot kabi) va manti-qiy P.lar (mas, evfemizmlar, tabular) özaro farqlanadi. Aksariyat P.lar otli birikmalar bölib, metafora, metonimiya, sinekdoxa singari köçimlar asosida yuzaga keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕРИФРАЗА, перифраз (юн. periphrasis — тасвирий ибора; киноя, истиора) — борликдаги нарса ва воқеаларнинг номини тўғридан-тўғри атамасдан, уларни билвосита, яъни турли хил сўз ёки тасвирий иборалар б-н ифодалаш; мажозий ифодалардан бири (мас, «шер» ўрнида «ҳайвонлар шоқи»; «пахта» ўрнида «оқ олтин», Алишер Навоий ўрнида «ўзбек адабий тилининг асосчиси» ибораларининг кўлланиши). П.да тасвирланаётган тушунчанинг айни матн ва вазият учун энг муҳим сифати, белгиси, хусусия-ти биринчи ўринга қўйилади. П.нинг асосий вазифаси матннинг ифодавийлигини, баённинг таъсирчанлигини оширишдир.
П., асосан, бадиий адабиёт тилида, публицистик ва оғзаки нутқца учрай-ди, илмий нуткда эса тасвирийликдан холи бўлади ва термин сифатида қўлла-нади. Функционал жиҳатдан П.нинг 2 тури фарқланади: ҳамма томонидан қабул қилинган, ҳамматушунадиган П. (фразеологизмлар, ҳикматли иборалар) ва вазиятга боғлиқ бўлган, маз-муни, маъноси муайян матнгагина алоқадорбулган индивидуал П. (буларнинг баъзилари изчил қўлланиш натижасида 1-турдаги П.лар қаторига ўтади). Шу б-н бирга бадиий, образли П.лар (оқ олтин — пахта, зангори олов — газ, пўлат қуш — самолёт каби) ва манти-қий П.лар (мас, эвфемизмлар, табулар) ўзаро фарқланади. Аксарият П.лар отли бирикмалар бўлиб, метафора, метонимия, синекдоха сингари кўчимлар асосида юзага келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.