Perlit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 169-b. — ziyouz.com
Perlit (frans. perle — marvarid) — konsentrik-pöstloqsimon strukturali nordon vulkan şişasi. Tarkibi nordon lavalarnikiga öxşaş. Unda SiO2 (65-75%), A12O3 (10-15%), oz mikdorda Fe2O3, CaO, MgO, SO3 va 1 — 9% gaça suv böladi. Çiziği böyiça sindirilganda pusti marvarid kabi yaltiraydigan kiçik şarçalarga böli-nadi. Teksturasi massivli yoki ğovakli. P. vulkanik şişani sovişida gidratatsiya jarayoni qöşilganda yoki vulkanik şişaga keyinçalik gidrotermal suv ta'sir etganda hosil böladi.
Ziçligi 2300—2390 kg/m3, ğovakligi 1,8—2% dan 70% gaça. P. 850—1200° gaça qizdirilganda yumşaydi, tarkibidagi suv buğga aylanadi, yumşagan jins şişib, 10—20 marta kattalaşadi. Şişgan P. donaçalarining hajmiy oğirligi 30—40 dan 350—400 kg/m3 gaça böladi. Ular qum va şağal örnida, yengil beton boğlovçisi sifatida, issiklik izolyatsiya materiallari tayyorlaşda işlatiladi. P.dan kimyo, neftni qayta işlaş, oziq-ovqat, dori-darmon, şişa sanoatlari va q.x.da foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕРЛИТ (франц. perle — марварид) — концентрик-пўстлоқсимон структурали нордон вулкан шишаси. Таркиби нордон лаваларникига ўхшаш. Унда SiO2 (65-75%), А12О3 (10-15%), оз микдорда Fe2O3, CaO, MgO, SO3 ва 1 — 9% гача сув бўлади. Чизиғи бўйича синдирилганда пусти марварид каби ялтирайдиган кичик шарчаларга бўли-нади. Текстураси массивли ёки ғовакли. П. вулканик шишани совишида гидратация жараёни қўшилганда ёки вулканик шишага кейинчалик гидротермал сув таъсир этганда ҳосил бўлади.
Зичлиги 2300—2390 кг/м3, ғоваклиги 1,8—2% дан 70% гача. П. 850—1200° гача қиздирилганда юмшайди, таркибидаги сув буғга айланади, юмшаган жинс шишиб, 10—20 марта катталашади. Шишган П. доначаларининг ҳажмий оғирлиги 30—40 дан 350—400 кг/м3 гача бўлади. Улар қум ва шағал ўрнида, енгил бетон боғловчиси сифатида, иссиклик изоляция материаллари тайёрлашда ишлатилади. П.дан кимё, нефтни қайта ишлаш, озиқ-овқат, дори-дармон, шиша саноатлари ва қ.х.да фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.