Personaj
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 177–178-b. — ziyouz.com
Personaj (lot. persona — şaxs) — san'at va badiiy adabiyotda muallif tomonidan tasvir etilgan şaxs. P.lar asar voqealarida qatnaşuvi, tasvirlanişi va umumlaştirilişi darajasiga köra asosiy P.lar, yordamçi P.lar, epizodik P.larga bölinadi. Badiiy asar voqealarining boşidan oxirigaça faol qatnaşgan va yozuvçining asosiy ğoyaviy-estetik niyatini taşuvçi şaxslar asosiy P.lar hisoblanadi. Ular asarning boş qahramoni deb ataladi. Barça voqealarda töla qatnaşmasada, yozuvçining ğoyaviy niyatini tölaroq oçişga xizmat qiladigan faol obrazlar yordamçi P.lardir. Asarning makrostrukturasida yanada kamroq qatnaşadigan şaxslar epizodik P. bölib qolaveradi. Epizodik P.lar asosiy qahramon tabiatidagi muhim xususiyatlarni işonarli yoritişga xizmat qiladilar.
Yozuvçi munosabatiga qarab P.lar ijobiy yoki salbiy şaxslar tarzida tasvirlanadi. Badiiy asarda bunday qaramaqarşi qahramonlarning ifo-dalanişi adabiyotning azaliy muammosi bölmiş hayotning yaxşilik va yomonlikdan iborat ekanligiga işoradir. P.lar orqali hayot hodisalari turli darajada ifodalanadi. Çukur va mukammal tasvirlangan, umumlaştiruvçi kuçga ega bölgan P. tip darajasiga kutariladi. Tip badiiy asarda iştirok etuvçi P.larning eng oliy çöqqisini egallaydi. Tipga kura, kamroq umumlaşma quvvatiga ega P.lar obraz yoki xarakter deb yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕРСОНАЖ (лот. persona — шахс) — санъат ва бадиий адабиётда муаллиф томонидан тасвир этилган шахс. П.лар асар воқеаларида қатнашуви, тасвирланиши ва умумлаштирилиши даражасига кўра асосий П.лар, ёрдамчи П.лар, эпизодик П.ларга бўлинади. Бадиий асар воқеаларининг бошидан охиригача фаол қатнашган ва ёзувчининг асосий ғоявий-эстетик ниятини ташувчи шахслар асосий П.лар ҳисобланади. Улар асарнинг бош қаҳрамони деб аталади. Барча воқеаларда тўла қатнашмасада, ёзувчининг ғоявий ниятини тўлароқ очишга хизмат қиладиган фаол образлар ёрдамчи П.лардир. Асарнинг макроструктурасида янада камроқ қатнашадиган шахслар эпизодик П. бўлиб қолаверади. Эпизодик П.лар асосий қаҳрамон табиатидаги муҳим хусусиятларни ишонарли ёритишга хизмат қиладилар.
Ёзувчи муносабатига қараб П.лар ижобий ёки салбий шахслар тарзида тасвирланади. Бадиий асарда бундай қарамақарши қаҳрамонларнинг ифо-даланиши адабиётнинг азалий муаммоси бўлмиш ҳаётнинг яхшилик ва ёмонликдан иборат эканлигига ишорадир. П.лар орқали ҳаёт ҳодисалари турли даражада ифодаланади. Чукур ва мукаммал тасвирланган, умумлаштирувчи кучга эга бўлган П. тип даражасига кутарилади. Тип бадиий асарда иштирок этувчи П.ларнинг энг олий чўққисини эгаллайди. Типга кура, камроқ умумлашма қувватига эга П.лар образ ёки характер деб юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.