Peşavez
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 197–198-b. — ziyouz.com
Peşavez (fors. — old osilçoq) — ayollar taqinçoği. Ayollar köylagining kaştali jiyaklar tutib bezatilgan old öyiğiga taqiladi. Şakli: tilla hal berilgan kumuş qubbaça va unga osilgan şokilalardan tuzilgan. Qubbaça bosma yoki kandakori usulida yaproqlar, gul, ğunça kabi ösimliksimon naqşlar b-n bezatilgan, ba'zan gullar orasiga feruza közlar qadalgan, qubbaçaning pastki çetlari feruza közlar qatori b-n hoşiyalangan. P.ning quyi qismiga köplab uzun zanjirli şokilalar osilgan; marjonli şokilalar orasida mö'jaz tozalik asboblari — tirnoq, quloq, tiş tozalagiçlar, surma-don, közga surma su-radigan çöp, atirdon, möyçinak va b. buyumlar ham bor. Har bir osilgan buyum bosma usulida naqşlar, feruza gullar, marjon munçoklar va ziğiraklar b-n ziynatlangan. P.ning birmunça sodda turi naqşlangan töğnoğiç yoki uzuk (halka)dan iborat bölib, zaruriy aşyolar unga osilgan (P. çorabzal deb atalgan). P. bezagida emal kam işlatilgan. 19-a. oxirida urfdan qolgan. Respublika muzeylarida P. namu-nalari saqlanadi. 20-a. oxiridan zargarlar ijodlarida P. şakl va unsurlarini qullab zamonaviy taqinçoklar yaratmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕШАВЕЗ (форс. — олд осилчоқ) — аёллар тақинчоғи. Аёллар кўйлагининг каштали жияклар тутиб безатилган олд ўйиғига тақилади. Шакли: тилла ҳал берилган кумуш қуббача ва унга осилган шокилалардан тузилган. Қуббача босма ёки кандакори усулида япроқлар, гул, ғунча каби ўсимликсимон нақшлар б-н безатилган, баъзан гуллар орасига феруза кўзлар қадалган, қуббачанинг пастки четлари феруза кўзлар қатори б-н ҳошияланган. П.нинг қуйи қисмига кўплаб узун занжирли шокилалар осилган; маржонли шокилалар орасида мўъжаз тозалик асбоблари — тирноқ, қулоқ, тиш тозалагичлар, сурма-дон, кўзга сурма су-радиган чўп, атирдон, мўйчинак ва б. буюмлар ҳам бор. Ҳар бир осилган буюм босма усулида нақшлар, феруза гуллар, маржон мунчоклар ва зиғираклар б-н зийнатланган. П.нинг бирмунча содда тури нақшланган тўғноғич ёки узук (ҳалка)дан иборат бўлиб, зарурий ашёлар унга осилган (П. чорабзал деб аталган). П. безагида эмал кам ишлатилган. 19-а. охирида урфдан қолган. Республика музейларида П. наму-налари сақланади. 20-а. охиридан заргарлар ижодларида П. шакл ва унсурларини қуллаб замонавий тақинчоклар яратмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.