Peter Yozef Vilgelm Devay
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135-b. — ziyouz.com
Devay Peter Yozef Vilgelm Vilgelm (1884.24.3, Maastrixt — 1966.2.11, Itaka, AQŞ) - golland fizigi va fizikkimyogari. 1940 y. dan AQŞda. Berlin un-ti (1935 y.dan) va Itaka (AQŞ)dagi Kornell un-ti prof. (1940 y.dan). Ilmiy işlari qattiq jismlarning kvant nazariyasiga oid (qattiq jiyemning D. modeli, D. t-rasi, D. issiklik siğimi qonuni). Qutbli va qutbsiz erituvçilar eritmalaridagi molekulalarning dipol momentlarini tekşirib (1912), dipol momenti nazariyasiga asos solgan. E. A. Xokkel b-n birgalikda kuçli elektrolitlar na-zariyasi (Debay — Xokkel nazariyasi)ni işlab çiqqan (1923). Polikristall materiallarning içki tuzilişini rentgen nurlari yordamida örganiş usuli (D.—Şerrer usuli)ni işlab çik,qan. Kompton effektini tuşuntirgan, ultratovuşda difraksiya hodisasini aniklagan, polimerlarning tuzilişini tekşirgan. Qattiq jismlar, atomlar, elektrolitlar ötkazuvçanligi va b.ga oid asarlar muallifi. Nobel mukofoti laureati (1936).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕВАЙ (Debye) Петер Йозеф Вильгельм (1884.24.3, Маастрихт — 1966.2.11, Итака, АҚШ) - голланд физиги ва физиккимёгари. 1940 й. дан АҚШда. Берлин ун-ти (1935 й.дан) ва Итака (АҚШ)даги Корнелл ун-ти проф. (1940 й.дан). Илмий ишлари қаттиқ жисмларнинг квант назариясига оид (қаттиқ жиемнинг Д. модели, Д. т-раси, Д. иссиклик сиғими қонуни). Қутбли ва қутбсиз эритувчилар эритмаларидаги молекулаларнинг диполь моментларини текшириб (1912), диполь моменти назариясига асос солган. Э. А. Хоккель б-н биргаликда кучли электролитлар на-зарияси (Дебай — Хоккель назарияси)ни ишлаб чиққан (1923). Поликристалл материалларнинг ички тузилишини рентген нурлари ёрдамида ўрганиш усули (Д.—Шеррер усули)ни ишлаб чик,қан. Комптон эффектини тушунтирган, ультратовушда дифракция ҳодисасини аниклаган, полимерларнинг тузилишини текширган. Қаттиқ жисмлар, атомлар, электролитлар ўтказувчанлиги ва б.га оид асарлар муаллифи. Нобель мукофоти лауреати (1936).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.