Petrodvorets
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 191–192-b. — ziyouz.com
Petrodvorets (1944 y.gaça Petergof) — RF Leningrad viloyatidagi şahar. Sankt-Peterburg şahar ma'muriyatiga qaraşli, Fin qöltiğining jan. sohilidagi pristan. T. y. stansiyasi (Noviy Petergof). Soatsozlik z-di bor. Axrlisi 81,8 ming kişi (1998). Saroy-boğ muzey qöriqxonasi, P.dagi dastlabki qurilişlar Pyotr I buy-ruğiga binoan, 1709 y.da boşlangan. Podşo bu yerda yozgi qarorgoh yaratişni maqsad qilgan. Unda dunyoga maşhur saroy-boğ ansamblini vujudga keltirişda xorijdan çaqirilgan köplab me'mor va boğbon, rassom, naqqoş, haykaltaroş va b. mutaxassislar kat-naşgan. Ansamblning markazi — Katta Saroy. U dengiz böyidagi tepalikka dastlab ikki qavatli qilib solingan (1714—28), 1747—52 y.larda saroyni V. V. Rastrelli barokko uslubida kayta kurgan va kengaytirgan. Saroyning jan. tomonida 5 favvorali Yuqori boğ (15 ga), şim. tomonida Pastki boğ (102,5 ga) joylaşgan (ikkalasi ham 1714— 25). Pastki boğda ulkan favvoralar majmuoti bor. Saroy qarşisiga katta şarşara qurilgan bölib, u köplab favvoralar, tillarang jez haykallar, barelyeflar, vazalar b-n bezatilgan. Katta şarşara «Samson çömiçi» deb atalgan hovuzga oqib tuşadi. Hovuz örtasida «Şer oğzini yirtayotgan Samson» nomli monumental haykallar gu-ruhi joylaşgan «Çömiç» atrofiga italyan favvoralari («Kosalar») va kolonnalar (1803) örnatilgan. Katta şarşara atrofidan turli tomonga qaratib töğri va uzun xiyobonlar qurilgan. Şim. tomonga ketgan 2 ta xiyobon kanalni aylanib, «Çömiç»dan dengiz tomonga, şim.-ğarbga ketgan xiyobonlar «Momohavo» favvorasiga va Ermitaj paviloniga (1721—26, me'mor I. F. Braunşteyn) olib boradi. Şim.-şarqqa ketgan xiyobon «Odamato» favvorasiga va Monplezir saroy majmuasiga (1714—26) olib boradi. 18-a.da va 19-a. oxirida saroy va pavilonli, manzarali boğlar yaratilgan [Angliya bogi, 1774—94, me'mor J.Kvarengi, Aleksandriya boği, 1826—29, me'mor A. A. Menelas, Aleksandr boği (1830)]. 1941—44 y.larda, uruş davrida ne-mis faşistlari tomonidan vayron qilingan P. dastlabki loyiha asosida qayta tiklandi. 14 favvora va kaskad (zinapoyali ariq)lar işga tuşirildi, saroy va pavilonlar ta'mirlandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЕТРОДВОРЕЦ (1944 й.гача Петергоф) — РФ Ленинград вилоятидаги шаҳар. Санкт-Петербург шаҳар маъмуриятига қарашли, Фин қўлтиғининг жан. соҳилидаги пристань. Т. й. станцияси (Новий Петергоф). Соатсозлик з-ди бор. Ахрлиси 81,8 минг киши (1998). Сарой-боғ музей қўриқхонаси, П.даги дастлабки қурилишлар Пётр I буй-руғига биноан, 1709 й.да бошланган. Подшо бу ерда ёзги қароргоҳ яратишни мақсад қилган. Унда дунёга машҳур сарой-боғ ансамблини вужудга келтиришда хориждан чақирилган кўплаб меъмор ва боғбон, рассом, наққош, ҳайкалтарош ва б. мутахассислар кат-нашган. Ансамблнинг маркази — Катта Сарой. У денгиз бўйидаги тепаликка дастлаб икки қаватли қилиб солинган (1714—28), 1747—52 й.ларда саройни В. В. Растрелли барокко услубида кайта курган ва кенгайтирган. Саройнинг жан. томонида 5 фавворали Юқори боғ (15 га), шим. томонида Пастки боғ (102,5 га) жойлашган (иккаласи ҳам 1714— 25). Пастки боғда улкан фавворалар мажмуоти бор. Сарой қаршисига катта шаршара қурилган бўлиб, у кўплаб фавворалар, тилларанг жез ҳайкаллар, барельефлар, вазалар б-н безатилган. Катта шаршара «Самсон чўмичи» деб аталган ҳовузга оқиб тушади. Ҳовуз ўртасида «Шер оғзини йиртаётган Самсон» номли монументал ҳайкаллар гу-руҳи жойлашган «Чўмич» атрофига итальян фавворалари («Косалар») ва колонналар (1803) ўрнатилган. Катта шаршара атрофидан турли томонга қаратиб тўғри ва узун хиёбонлар қурилган. Шим. томонга кетган 2 та хиёбон канални айланиб, «Чўмич»дан денгиз томонга, шим.-ғарбга кетган хиёбонлар «Момоҳаво» фавворасига ва Эрмитаж павильонига (1721—26, меъмор И. Ф. Браунштейн) олиб боради. Шим.-шарққа кетган хиёбон «Одамато» фавворасига ва Монплезир сарой мажмуасига (1714—26) олиб боради. 18-а.да ва 19-а. охирида сарой ва павильонли, манзарали боғлар яратилган [Англия боги, 1774—94, меъмор Ж.Кваренги, Александрия боғи, 1826—29, меъмор А. А. Менелас, Александр боғи (1830)]. 1941—44 й.ларда, уруш даврида не-мис фашистлари томонидан вайрон қилинган П. дастлабки лойиҳа асосида қайта тикланди. 14 фаввора ва каскад (зинапояли ариқ)лар ишга туширилди, сарой ва павильонлар таъмирланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.