Pifagoreizm
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 240-b. — ziyouz.com
Pifagoreizm — yunon falsafasidagi ta'limot. Mil. av. 6—4-a.larda Pifagor ğoyalari asosida şakllangan. P. ta'limoti negizida sonlar barça mavjud narsa va xrdisalarning asosidir degan tasavvur yotadi. Vakillari: Filolay, Evrit, Ksenofil, Fanton, Exek-rat va b. Pifagorçilar butun olam sonlar uyğunligidan va ularning özaro munosabatidan iborat, deb bilganlar; da-stlab sonlarni narsalardan farq qilmagan bölsalar, keyinçalik ularni hatto ilohiy mavjudot deb tuşunganlar. P. vakillari fikriça, jon mod-diy emas va ölmaydi, u koinotda modda b-n birga mavjuddir. Jon bir tanadan boşqa tanaga, şu jumladan, odam tanasidan biror hayvon va b. tanasiga (yoki aksinça) ötib yuradi. P. vakillari mat., musiqa nazariyasi, akustika, astronomiya ilmining rivojlanişiga katta hissa qöşganlar. Mil. av. 4-a.ning 2yarmida P. platonizm b-n qöşilib ketdi. Mil. av. 1-a. — mil. 1-a.da neopifagoreizm şaklida qayta vujudga kel-di va xristianlikning şakllanişiga muayyan ta'sir körsatdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИФАГОРЕИЗМ — юнон фалсафасидаги таълимот. Мил. ав. 6—4-а.ларда Пифагор ғоялари асосида шаклланган. П. таълимоти негизида сонлар барча мавжуд нарса ва хрдисаларнинг асосидир деган тасаввур ётади. Вакиллари: Филолай, Эврит, Ксенофил, Фантон, Эхек-рат ва б. Пифагорчилар бутун олам сонлар уйғунлигидан ва уларнинг ўзаро муносабатидан иборат, деб билганлар; да-стлаб сонларни нарсалардан фарқ қилмаган бўлсалар, кейинчалик уларни ҳатто илоҳий мавжудот деб тушунганлар. П. вакиллари фикрича, жон мод-дий эмас ва ўлмайди, у коинотда модда б-н бирга мавжуддир. Жон бир танадан бошқа танага, шу жумладан, одам танасидан бирор ҳайвон ва б. танасига (ёки аксинча) ўтиб юради. П. вакиллари мат., мусиқа назарияси, акустика, астрономия илмининг ривожланишига катта ҳисса қўшганлар. Мил. ав. 4-а.нинг 2ярмида П. платонизм б-н қўшилиб кетди. Мил. ав. 1-а. — мил. 1-а.да неопифагореизм шаклида қайта вужудга кел-ди ва христианликнинг шаклланишига муайян таъсир кўрсатди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.