Pigmentatsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 204-b. — ziyouz.com
Pigmentatsiya (lot. pigmentum — böyoq, rang) — odam terisi, köz qoraçiği, soçi va junining pigmentlar b-n böyalişi. Inson töqimalarining rangi undagi har xil pigmentlar miqdorita boğliq. Teri, soç va köz qoraçiğining rangi pigment — melanin b-n belgilanadi. Teri, köz qoraçiği va soç tusining har xil bölişi bu a'zolardagi melaninning miqdori va qanday joylaşişiga boğliq. Ularda melaninning bölmasligi albinizm hodisasi-dir. Umr mobaynida P. bir neça bor özgarib turadi. Melanin teriga jigarrang tuye beradi. Rang quyukligidagi farqlar melaninning miqdori va joylaşişiga boğliq. Rang darajasidagi farqlarga turar joy şaroitining har xilligi (örmon va oçiq joylarda yaşaş) ham sabab böladi. Taşqi ta'sirlar tu-fayli teri rangidagi individual ta-fovutlar qançalik muhim bölmasin, gu-ruhlararo farqlar birinçi örinda turadi va terining rangi irqiy sistematikada asosiy xususiyatlardan biri hisoblanadi.
Soç tusi qobiq qatlamidagi melanin moddasining mikdori va holati b-n belgilanadi. Qobiq qatlam hujayralarida donador pigment qança köp bölsa, soç şunça qora böladi: aralaş pigment soçga kizil tuye beradi. Köz qoraçigining sarğiş yoki qora tusda bölişi pigment miqdoriga va uning qanday teranlikda joylaşganiga boğliq. Pigmentning old qatlamlarda joylaşişi köz qoraçiğining sariq yoki oç sariq tusda bölişini ta'minlaydi. Köz qoraçiğida pigment notekis joylaşgan bölsa, turli xil ranglar kelib çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИГМЕНТАЦИЯ (лот. pigmentum — бўёқ, ранг) — одам териси, кўз қорачиғи, сочи ва жунининг пигментлар б-н бўялиши. Инсон тўқималарининг ранги ундаги ҳар хил пигментлар миқдорита боғлиқ. Тери, соч ва кўз қорачиғининг ранги пигмент — меланин б-н белгиланади. Тери, кўз қорачиғи ва соч тусининг ҳар хил бўлиши бу аъзолардаги меланиннинг миқдори ва қандай жойлашишига боғлиқ. Уларда меланиннинг бўлмаслиги альбинизм ҳодисаси-дир. Умр мобайнида П. бир неча бор ўзгариб туради. Меланин терига жигарранг туе беради. Ранг қуюклигидаги фарқлар меланиннинг миқдори ва жойлашишига боғлиқ. Ранг даражасидаги фарқларга турар жой шароитининг ҳар хиллиги (ўрмон ва очиқ жойларда яшаш) ҳам сабаб бўлади. Ташқи таъсирлар ту-файли тери рангидаги индивидуал та-фовутлар қанчалик муҳим бўлмасин, гу-руҳлараро фарқлар биринчи ўринда туради ва терининг ранги ирқий систематикада асосий хусусиятлардан бири ҳисобланади.
Соч туси қобиқ қатламидаги меланин моддасининг микдори ва ҳолати б-н белгиланади. Қобиқ қатлам ҳужайраларида донадор пигмент қанча кўп бўлса, соч шунча қора бўлади: аралаш пигмент сочга кизил туе беради. Кўз қорачигининг сарғиш ёки қора тусда бўлиши пигмент миқдорига ва унинг қандай теранликда жойлашганига боғлиқ. Пигментнинг олд қатламларда жойлашиши кўз қорачиғининг сариқ ёки оч сариқ тусда бўлишини таъминлайди. Кўз қорачиғида пигмент нотекис жойлашган бўлса, турли хил ранглар келиб чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.