Piktografiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210–211-b. — ziyouz.com
Piktografiya (lot. pictus — çizilgan, tasvirlangan va ...grafiya) — yozuvning rivojlaniş bosqiçlaridan, fo-netik yozuvdan oldingi yozuv turi: muayyan axborot mazmunini biron-bir rasm yoki qat'iy ketma-ket kelgan rasmlarda aks ettiriş usuli. Amerika indeyslari, Tropik Afrika xalkdari, Avstraliya va Okeaniya tub aholisi, Sibirdagi ayrim elatlar (yukagir, nanay va b.) orasida tarqalgan va xatto 20-a. gaça amal qilib kelgan. P.ning kad. namunalari paleolitga (ayrim olimlarning fikriça — neolitga) mansubdir. Garçi, şuni aytiş kerakki, paleolit davridagi suratlar b-n P. orasiga çega-ra qöyiş mumkin emas. P. belgilari — piktogrammalar fonetik yozuv belgilaridan şu b-n farq qiladiki, ular aniq til birligiga boğliq emas va ular xohlagan tilda xoxlagança talqin qilina-di: bir piktogramma muayyan bir söz, uning sinonimi, söz birikmasi, bir neça ma'noga ega bölgan ran yoki bir neça ran tarzida «öqilişi» mumkin.
Piktogrammalar tipologik jixatdan 2 ga: tasvirlanayotgan tuşunça yoki predmetlar b-n öxşaş bölgan (mas, quyoş belgisi «quyoş», «kunduz» va «kun» tuşunçalarini anglatadi) va ramziy, şartli (genetik jihatdan 1-turdagi piktogrammalardan kelib çiqqan, lekin obyekt b-n öxşaşligi yöqolgan) piktogrammalarga ajraladi. Piktografik axborot birgina murakkab belgidan yoki bir neça sodda piktogrammalarning qat'iy ketma-ketligidan iborat bölişi mumkin. P. keyinçalik iyeroglifik hamda fonetik yozuvlarning kelib çiqişiga asos bölgan.
Hoz. madaniy jamiyatda ham P. yordamçi aloqa vositasi sifatida, mas, yöl belgilari tizimida, körgazmalar va xalqaro musobaqalardagi körsatkiçlar sifatida qöllanadi (köp tillilik şaroitida yoki aksar aholi savodsiz bölgan hollarda bu narsa katta ahamiyatga egadir).
Anvar Ismoilov, Abduvahob Madvaliyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИКТОГРАФИЯ (лот. pictus — чизилган, тасвирланган ва ...графия) — ёзувнинг ривожланиш босқичларидан, фо-нетик ёзувдан олдинги ёзув тури: муайян ахборот мазмунини бирон-бир расм ёки қатъий кетма-кет келган расмларда акс эттириш усули. Америка индейслари, Тропик Африка халкдари, Австралия ва Океания туб аҳолиси, Сибирдаги айрим элатлар (юкагир, нанай ва б.) орасида тарқалган ва хатто 20-а. гача амал қилиб келган. П.нинг кад. намуналари палеолитга (айрим олимларнинг фикрича — неолитга) мансубдир. Гарчи, шуни айтиш керакки, палеолит давридаги суратлар б-н П. орасига чега-ра қўйиш мумкин эмас. П. белгилари — пиктограммалар фонетик ёзув белгиларидан шу б-н фарқ қиладики, улар аниқ тил бирлигига боғлиқ эмас ва улар хоҳлаган тилда хохлаганча талқин қилина-ди: бир пиктограмма муайян бир сўз, унинг синоними, сўз бирикмаси, бир неча маънога эга бўлган ran ёки бир неча ran тарзида «ўқилиши» мумкин.
Пиктограммалар типологик жихатдан 2 га: тасвирланаётган тушунча ёки предметлар б-н ўхшаш бўлган (мас, қуёш белгиси «қуёш», «кундуз» ва «кун» тушунчаларини англатади) ва рамзий, шартли (генетик жиҳатдан 1-турдаги пиктограммалардан келиб чиққан, лекин объект б-н ўхшашлиги йўқолган) пиктограммаларга ажралади. Пиктографик ахборот биргина мураккаб белгидан ёки бир неча содда пиктограммаларнинг қатъий кетма-кетлигидан иборат бўлиши мумкин. П. кейинчалик иероглифик ҳамда фонетик ёзувларнинг келиб чиқишига асос бўлган.
Ҳоз. маданий жамиятда ҳам П. ёрдамчи алоқа воситаси сифатида, мас, йўл белгилари тизимида, кўргазмалар ва халқаро мусобақалардаги кўрсаткичлар сифатида қўлланади (кўп тиллилик шароитида ёки аксар аҳоли саводсиз бўлган ҳолларда бу нарса катта аҳамиятга эгадир).
Анвар Исмоилов, Абдуваҳоб Мадвалиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.