Pireney yarim oroli
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221-b. — ziyouz.com
Pireney yarim oroli PIRENEY YARIM OROLI, Iberiya yarim oroli — Yevropaning jan.- ğarbidagi yarim orol. Mayd. 582 ming km2. Atlantika okeani b-n Örta dengiz oraliğida. P.ya.o. Afrikadan Gibraltar böğozi orqali, Yevropaning qolgan qismidan esa Pirenei toğlari orqali ajralgan. P.ya.o.da Ispaniya, Portugaliya, Andorra davlatlari va Gibraltar joylaşgan. Qirğoq çiziği aksari kismida tekis. Yer yuzasi yassitoğlik va toğlardan iborat. Örtaça bal. 1000— 1500 m. Eng baland joyi — Syerra-Nevada tizmasidagi Mulasen toği (3478 m). Sohili — payettekislik. Toşkömir, temir rudasi, volfram, simob, polimetall rudalari, pirit konlari bor. Iqlimi asosan, Örta dengizga xos subtropik, ğarbida sernam, okean iqlimi. Yanv.ning örtaça t-rasi 8—12°, iyulniki 18—28 . Maksimal t-ra 40°, minimali —25°. Yillik yoğin şim. da 800—1000 mm, toğlarda 1500—2000 mm, içki hududlarda 300—500 mm. Yirik daryolari: Taxo, Gvadiana, Duero, Ebro, Gvadalkvivir. Tabiiy ösimliklari örta dengiz butalari (makvis, gariga), daşt ösimliklaridan iborat. Hududining 40% butazor. Örmonlar ham uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРЕНЕЙ ЯРИМ ОРОЛИ, Иберия ярим ороли — Европанинг жан.- ғарбидаги ярим орол. Майд. 582 минг км2. Атлантика океани б-н Ўрта денгиз оралиғида. П.я.о. Африкадан Гибралтар бўғози орқали, Европанинг қолган қисмидан эса Пиренеи тоғлари орқали ажралган. П.я.о.да Испания, Португалия, Андорра давлатлари ва Гибралтар жойлашган. Қирғоқ чизиғи аксари кисмида текис. Ер юзаси ясситоғлик ва тоғлардан иборат. Ўртача бал. 1000— 1500 м. Энг баланд жойи — Сьерра-Невада тизмасидаги Муласен тоғи (3478 м). Соҳили — паеттекислик. Тошкўмир, темир рудаси, вольфрам, симоб, полиметалл рудалари, пирит конлари бор. Иқлими асосан, Ўрта денгизга хос субтропик, ғарбида сернам, океан иқлими. Янв.нинг ўртача т-раси 8—12°, июлники 18—28 . Максимал т-ра 40°, минимали —25°. Йиллик ёғин шим. да 800—1000 мм, тоғларда 1500—2000 мм, ички ҳудудларда 300—500 мм. Йирик дарёлари: Тахо, Гвадиана, Дуэро, Эбро, Гвадалквивир. Табиий ўсимликлари ўрта денгиз буталари (маквис, гарига), дашт ўсимликларидан иборат. Ҳудудининг 40% бутазор. Ўрмонлар ҳам учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.