Pirgeliometr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 220-b. — ziyouz.com
Pirgeliometr (yun. pyr — olov, helios — Quyoş, metr — ölçayman) — Quyoş nurlariga tik örnatilgan yuzaga töğri tuşayotgan kuyoş nurlanişi kuvvatini ölçaydigan asbob. Yevropada Ongstryom P. i. işlatiladi. U kora rangga böyalgan ikkita bir xil juda yupqa manganin plastinkadan iborat bölib, ulardan biriga Quyoş nurlari tuşganda qiziydi, nur tuşmaydigan ikkinçi plastinka esa elektr toki yordamida qizdiriladi. Plastinkalarga ulangan termopara ularning t-rasi teng bölganda tok kuçini körsatmaydi. Bu vaqtda ikkinçi plastinkadan ötayotgan tok quvvati birinçi plastinkaga tuşayotgan Quyoş nurlanişi quvvatiga teng böladi. Amerikada etalon sifatida içidan suv ötadigan P. işlatiladi. Unda ikkita bir xil naylar içiga kora rangga böyalgan kameralar örnatilgan. Naylardan birining içiga Quyoş nurlari tuşadi va qora kamerani qizdi-radi, ikkinçisiga tuşmaydi va uning içidagi kamera elektr toki yordamida ikkala naydan çiqayotgan suv oqimlari t-rasi tenglaşgunça qizdiriladi. Ikkinçi kameradan ötayotgan tok kuçi quvvati Quyoş nurlanişining quvva-tiga teng deb hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРГЕЛИОМЕТР (юн. pyr — олов, helios — Қуёш, метр — ўлчайман) — Қуёш нурларига тик ўрнатилган юзага тўғри тушаётган куёш нурланиши кувватини ўлчайдиган асбоб. Европада Онгстрём П. и. ишлатилади. У кора рангга бўялган иккита бир хил жуда юпқа манганин пластинкадан иборат бўлиб, улардан бирига Қуёш нурлари тушганда қизийди, нур тушмайдиган иккинчи пластинка эса электр токи ёрдамида қиздирилади. Пластинкаларга уланган термопара уларнинг т-раси тенг бўлганда ток кучини кўрсатмайди. Бу вақтда иккинчи пластинкадан ўтаётган ток қуввати биринчи пластинкага тушаётган Қуёш нурланиши қувватига тенг бўлади. Америкада эталон сифатида ичидан сув ўтадиган П. ишлатилади. Унда иккита бир хил найлар ичига кора рангга бўялган камералар ўрнатилган. Найлардан бирининг ичига Қуёш нурлари тушади ва қора камерани қизди-ради, иккинчисига тушмайди ва унинг ичидаги камера электр токи ёрдамида иккала найдан чиқаётган сув оқимлари т-раси тенглашгунча қиздирилади. Иккинчи камерадан ўтаётган ток кучи қуввати Қуёш нурланишининг қувва-тига тенг деб ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.