Pirgeometr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 220-b. — ziyouz.com
Pirgeometr (yun. pyr — olov, ge — Yer va ... metr) — yer sirtining effektiv nurlanişi (ya'ni yer sirtining bevosita nurlanişi b-n atmosferaning röpara nurlanişi farqi)ni ölçaş uçun möljallangan asbob. P. galma-gal keladigan qora (ğadir-budir) va nikellangan (yaltiroq) metall polosalardan iborat moslama (radiatsiya qabul qilgiç) dan iborat (termoelektr P.). Effektov nurlanişni ölçaş uçun P.ning qabul qiliş sirti dam-badam osmon va Yer tomonga ögirib turiladi. Qora va yaltiroq polosalarning nurlanişni yutiş va soçiş xususiyati turliça bölganligi uçun t-ralar far-qi (termotok) paydo böladi. Termotok mikdori galvanometr b-n ölçanadi. P.ning mutlaq kompensatsion xili ham bor (V. A. Mixelson pirgeometri). Bunda polosalar qaramaqarşi tomonga karatib joylaştirilgan. U yer sirtining effektov nurlanişini bevosita aniklaşga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРГЕОМЕТР (юн. pyr — олов, ge — Ер ва ... метр) — ер сиртининг эффектив нурланиши (яъни ер сиртининг бевосита нурланиши б-н атмосферанинг рўпара нурланиши фарқи)ни ўлчаш учун мўлжалланган асбоб. П. галма-гал келадиган қора (ғадир-будир) ва никелланган (ялтироқ) металл полосалардан иборат мослама (радиация қабул қилгич) дан иборат (термоэлектр П.). Эффектов нурланишни ўлчаш учун П.нинг қабул қилиш сирти дам-бадам осмон ва Ер томонга ўгириб турилади. Қора ва ялтироқ полосаларнинг нурланишни ютиш ва сочиш хусусияти турлича бўлганлиги учун т-ралар фар-қи (термоток) пайдо бўлади. Термоток микдори гальванометр б-н ўлчанади. П.нинг мутлақ компенсацион хили ҳам бор (В. А. Михельсон пиргеометри). Бунда полосалар қарамақарши томонга каратиб жойлаштирилган. У ер сиртининг эффектов нурланишини бевосита аниклашга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.