Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Piroksenlar

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 226–227-b. — ziyouz.com

    Piroksenlar (yun. rug — olov va xenos — begona) — zanjirli silikat lar kiçik guruhiga mansub toğ jinslarini hosil qiluvçi minerallar gu-ruxi. Kimyoviy tarkibi Me,[Si2O6], bunda Me — magniy, kalsii, temir va b. metallar kationlari. Kristallografik belgilariga qarab rombik va monoklin P. böladi. Rombik P. magniy, temir metasilikatlaridan iborat uzluksiz izomorf aralaşma Mg2 [Si2O6] Fe2[Si206] qatorini hosil qiladi. Magniyli enstatit — Mg2[Si2O6] va mag-niy-temirli gipersten — (MgFe2) [Si2O6] köp tarqalgan. Monoklin P.ning tarkibida magniy va temirdan taşqari kalsiy ham bölib, bu guruhga diopsid, gedenbergit, avgit, jadeit, egirin va spodumen minerallari kiradi. Monoklin P. asosan, skarnlarda va effuziv jinslarda uçraydi. Qattikdigi 5—6,5; ziçligi 3100—3600 kg/ m3.

    Rombik va monoklin P. mono-mineralli öta asosli toğ jinslari (piroksenitlar)ni taşkil qila-di, şuningdek, boşqa öta asosli tog jinslari (peridotitlar, gars-burgitlar va b.) tarkibiga kiradi. Monoklin P. keng tarqalgan. Diopsid — gedenbergitlar — kontakt metasomatik skarnlarning odatdagi minerallaridir; avgitlar magma-tik toğ jinslari (bazalt, andezit, gabbro, diorit va b.)da uçraydi; egirin — işqoriy siyenitlarning odatdagi minerali; jadeit ayrim me-tamorfik toğ jinslarida böladi; spodumen faqat litiyli pegmatitlardagina mavjud. Monoklin P. (avgitlar) oydagi bazaltlarning asosiy minerali hisoblanidi.

    Gidrotermal eritmalar ta'sirida P. serpentin, şox aldamçisi (uralit), xlorit, epidot va b.ga ötadi. Sirtqi nuraş jarayonida esa P. montmorillonit va b.ga aylanadi. Spodumen — Li ajratib olinadigan qimmatli ruda, uning tiniq, şaffof turlari qimmatbaho toş sifatida işlatiladi; jadeit — yasama toş.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПИРОКСЕНЛАР (юн. руг — олов ва xenos — бегона) — занжирли силикат лар кичик гуруҳига мансуб тоғ жинсларини ҳосил қилувчи минераллар гу-рухи. Кимёвий таркиби Me,[Si2O6], бунда Me — магний, кальции, темир ва б. металлар катионлари. Кристаллографик белгиларига қараб ромбик ва моноклин П. бўлади. Ромбик П. магний, темир метасиликатларидан иборат узлуксиз изоморф аралашма Mg2 [Si2O6] Fe2[Si206] қаторини ҳосил қилади. Магнийли энстатит — Mg2[Si2O6] ва маг-ний-темирли гиперстен — (MgFe2) [Si2O6] кўп тарқалган. Моноклин П.нинг таркибида магний ва темирдан ташқари кальций ҳам бўлиб, бу гуруҳга диопсид, геденбергит, авгит, жадеит, эгирин ва сподумен минераллари киради. Моноклин П. асосан, скарнларда ва эффузив жинсларда учрайди. Қаттикдиги 5—6,5; зичлиги 3100—3600 кг/ м3.

    Ромбик ва моноклин П. моно-минералли ўта асосли тоғ жинслари (пироксенитлар)ни ташкил қила-ди, шунингдек, бошқа ўта асосли тог жинслари (перидотитлар, гарц-бургитлар ва б.) таркибига киради. Моноклин П. кенг тарқалган. Диопсид — геденбергитлар — контакт метасоматик скарнларнинг одатдаги минералларидир; авгитлар магма-тик тоғ жинслари (базальт, андезит, габбро, диорит ва б.)да учрайди; эгирин — ишқорий сиенитларнинг одатдаги минерали; жадеит айрим ме-таморфик тоғ жинсларида бўлади; сподумен фақат литийли пегматитлардагина мавжуд. Моноклин П. (авгитлар) ойдаги базальтларнинг асосий минерали ҳисобланиди.

    Гидротермал эритмалар таъсирида П. серпентин, шох алдамчиси (уралит), хлорит, эпидот ва б.га ўтади. Сиртқи нураш жараёнида эса П. монтмориллонит ва б.га айланади. Сподумен — Li ажратиб олинадиган қимматли руда, унинг тиниқ, шаффоф турлари қимматбаҳо тош сифатида ишлатилади; жадеит — ясама тош.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.