Piroliz
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227-b. — ziyouz.com
Piroliz (yun. rug — olov va ...liz) — pirogenetik jarayonlardan biri; murakkab moddalarni ularga havo bermay (köpinça katalizatorlar b-n) yuqori t-ra ta'sirida oddiy moddalarga parçalaş. P. texnikada, mas, neftni qayta haydaşda (benzin miqdorini oşiriş va aromatik uglevodlardan oliş uçun) keng qöllanadi. Neftni maxsus peçlarda 600—750° gaça qizdirganda uglevodorodgaça bölgan mol. m.si kiçik birikmalar hosil böladi; ayni vaktda ziçlaşiş reaksiyasi röy berib, mol. m.si yuqori bölgan moddalar, aromatik va töyinmagan uglevodorodlar vujudga keladi. Neft P. kilinganda uglerodli qoldiq, neft koksi va b. hosil böladi. T-ra, bosim va qizdiriş davomiyligi P. natijasiga ta'sir kiladi. P. q.h. da işlatiladigan zaharli kimyoviy vositalar, xalq xöjaligining turli tarmoqdarida qöllanadigan uglevodorodlar (yoğoç spirti, sirka kislota va b.), qazib olinadigan kömirlardan koks, gaz va b. olişda qöllanadi. Sanoatda metall karbonillarini P.ga uçratib metall kukunlari hosil qilinadi. SaSO3 dan kalsiy oksidi, ba'zi anorganik tuzlarni pirogidroliz qiliş yöli b-n oksidlar olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРОЛИЗ (юн. руг — олов ва ...лиз) — пирогенетик жараёнлардан бири; мураккаб моддаларни уларга ҳаво бермай (кўпинча катализаторлар б-н) юқори т-ра таъсирида оддий моддаларга парчалаш. П. техникада, мас, нефтни қайта ҳайдашда (бензин миқдорини ошириш ва ароматик углеводлардан олиш учун) кенг қўлланади. Нефтни махсус печларда 600—750° гача қиздирганда углеводородгача бўлган мол. м.си кичик бирикмалар ҳосил бўлади; айни вактда зичлашиш реакцияси рўй бериб, мол. м.си юқори бўлган моддалар, ароматик ва тўйинмаган углеводородлар вужудга келади. Нефть П. килинганда углеродли қолдиқ, нефть кокси ва б. ҳосил бўлади. Т-ра, босим ва қиздириш давомийлиги П. натижасига таъсир килади. П. қ.ҳ. да ишлатиладиган заҳарли кимёвий воситалар, халқ хўжалигининг турли тармоқдарида қўлланадиган углеводородлар (ёғоч спирти, сирка кислота ва б.), қазиб олинадиган кўмирлардан кокс, газ ва б. олишда қўлланади. Саноатда металл карбонилларини П.га учратиб металл кукунлари ҳосил қилинади. СаСО3 дан кальций оксиди, баъзи анорганик тузларни пирогидролиз қилиш йўли б-н оксидлар олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.