Pirolyuzit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227-b. — ziyouz.com
Pirolyuzit (yun. rug — olov va luo — yuvaman), polianit — oddiy oksidlar kiçik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi — MpO2, tarkibida Mp 55-63%; Va, Na, K va b., ma'lum mikdorda suv böladi. Tetrago-nal singoniyada kristallanadi; kris-tallari strukturasi rutil tipli. Köpinça yaşirin kristall tuproqsimon kukun massalar hosil kiladi; marganets, kisman temir gidrookislari va b. aralaşgan böladi. Rangi kulrang, qora; metallsimon yaltiroq. Qattiqligi 2—6 (polianit 6—6,5), ziçligi 4700—5100 kg/m3. P. dengiz va köl havzalarining qirğoqqa yaqin qismida kislorod kira oladigan şaroitlarda çökindi qatlami hosil qiladi. Marganets konlarining oksidlaniş zonalarida ham uçraydi. P. marganets rudalarining asosiy minerali. Sof P. quruq galvanik elementlarda, şişa (tiniqlantiriş uçun) va keramika tayyorlaşda, kimyo, tibbiyot, lok-böyoq va çarm sanoatida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРОЛЮЗИТ (юн. руг — олов ва luo — юваман), полианит — оддий оксидлар кичик синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби — МпО2, таркибида Мп 55-63%; Ва, Na, К ва б., маълум микдорда сув бўлади. Тетраго-нал сингонияда кристалланади; крис-таллари структураси рутил типли. Кўпинча яширин кристалл тупроқсимон кукун массалар ҳосил килади; марганец, кисман темир гидроокислари ва б. аралашган бўлади. Ранги кулранг, қора; металлсимон ялтироқ. Қаттиқлиги 2—6 (полианит 6—6,5), зичлиги 4700—5100 кг/м3. П. денгиз ва кўл ҳавзаларининг қирғоққа яқин қисмида кислород кира оладиган шароитларда чўкинди қатлами ҳосил қилади. Марганец конларининг оксидланиш зоналарида ҳам учрайди. П. марганец рудаларининг асосий минерали. Соф П. қуруқ гальваник элементларда, шиша (тиниқлантириш учун) ва керамика тайёрлашда, кимё, тиббиёт, лок-бўёқ ва чарм саноатида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.