Pirometallurgiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227–228-b. — ziyouz.com
Pirometallurgiya (yun. rug -olov, ano — yuqori va metallurgiya) — metall va metall qotişmalarini yuqori (800—2200°) t-rada oliş xamda tozalaş jarayonlari majmui. Metal-lurgiyanij asosiy va qad. usullaridan biri. 19-a. oxiri va 20-a. boşlaridan past t-rada metall oliş jarayonlari majmui — gidrometallurgiya rivojlan-di, lekin P. ham öz ahamiyatini yöqotmadi. P. jarayonlari pişiriş, eri-tiş, konverterlaş, rafinatsiyalaş, distillaş kabi usullarga bölinadi. Pişiriş — turli gazlar muxitida materialga yuqori t-ra şaroitida işlov beriş (material qattiq hola-tini saqlaydi); bu jarayon turliça peçlarda ötadi. Eritiş — şixtani töla eritib, uni 2 qatlam (metall va şlak yoki metall va şteyn)ga ajratiş; şaxta peçlar, qaytargiç peçlari, elektr peçlar va b.da boradi. Konverterlaş — eritişning bir turi; bunda erigan materiallar (çöyan, şteyn) va xom aşyolar (lom, konsent-ratlar)ga havo yoki kislorod puflanadi. Rafinatsiyalaş — erigan xomaki metallarni qöşimçalar (tuzlar, işqorlar, metallar) va b. yordamida işlaş. Distillaş — kaytariladigan metallarni buğ holatiga kelti-rib, söngra kondensirlaş. Rotorli peçlar (rux olişda), şaxta peçlari (qörğoşin, qalay va b. olişda) va b.da qöllaniladi.
Ad.: Mirboboyev V.A., Vasilyev G.P., Metallar texnologiyasi, T., 1971.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРОМЕТАЛЛУРГИЯ (юн. руг -олов, ano — юқори ва металлургия) — металл ва металл қотишмаларини юқори (800—2200°) т-рада олиш хамда тозалаш жараёнлари мажмуи. Метал-лургияниж асосий ва қад. усулларидан бири. 19-а. охири ва 20-а. бошларидан паст т-рада металл олиш жараёнлари мажмуи — гидрометаллургия ривожлан-ди, лекин П. ҳам ўз аҳамиятини йўқотмади. П. жараёнлари пишириш, эри-тиш, конвертерлаш, рафинациялаш, дистиллаш каби усулларга бўлинади. Пишириш — турли газлар мухитида материалга юқори т-ра шароитида ишлов бериш (материал қаттиқ ҳола-тини сақлайди); бу жараён турлича печларда ўтади. Эритиш — шихтани тўла эритиб, уни 2 қатлам (металл ва шлак ёки металл ва штейн)га ажратиш; шахта печлар, қайтаргич печлари, электр печлар ва б.да боради. Конвертерлаш — эритишнинг бир тури; бунда эриган материаллар (чўян, штейн) ва хом ашёлар (лом, концент-ратлар)га ҳаво ёки кислород пуфланади. Рафинациялаш — эриган хомаки металларни қўшимчалар (тузлар, ишқорлар, металлар) ва б. ёрдамида ишлаш. Дистиллаш — кайтариладиган металларни буғ ҳолатига келти-риб, сўнгра конденсирлаш. Роторли печлар (рух олишда), шахта печлари (қўрғошин, қалай ва б. олишда) ва б.да қўлланилади.
Ад.: Мирбобоев В.А., Васильев Г.П., Металлар технологияси, Т., 1971.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.