Pirometr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 228-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Pirometr (yun. rug — olov va ...metr) — spektrning optik sohasida şaffofmas jismlarning nurlanişiga qarab ularning t-rasini ölçaş uçun işlatiladigan asbob. P. yordamida t-rasi ölçanadigan jism issikdik muvozanatida turişi va yoruğlik yutiş koeffitsiyenti 1 ga yaqin bölişi ke-rak. P. yordamida yuqori t-ralar ölçanadi. Iş prinsipiga qarab, ravşan, rangli va radiatsion P. mavjud. Ravşan P. kengtarqalgan, ular 103—104°K sohasidagi t-ralarni aniq ölçaydi.
Spektrning optik sohasida ^«const li jismlar t-rasini ölçaşda rangli P.dan foydalaniladi. Bunda spektrning kök va qizil sohalaridagi ravşanliklar nisbati bl(Xl T)/2(X2T) aniqlanadi. Asbob şkalasi °S larga bölingan, u jismning rang t-rasi (Ts)ni körsatadi. Rangli P. ravşan P.dan murakkabroq, lekin sezgirligi va ölçaş anikligi undan past. Rangli P. ham 103—104 °K sohasidagi t-ralarni ölçaydi.
Jismning töliq nurlanişini ifodalovçi radiatsion P. sezgir, lekin ölçaş aniqligi pastroq. Ularning işi Stefan—Bolsman nurlaniş qonuni va Kirxgof nurlaniş qonunita asoslangan. Radiatsion P. kuzatilayotgan nurlanişni kabul kilgiç (termoustun yoki bolometr) da fokuslaydi. Bunda signal mutlaq qora jismning nurlanişi böyiça taqsimlangan va radiatsion t-ra (T^ni körsatadigan asbobda qayd qilinadi. Jismning haqiqiy t-rasi kuyidagi formula b-n ifodalanadi: T=at1/4T|, bunda at — jismning töla yoruğlik yutiş koeffitsiyenti. Radiatsion P. 200° t-radan boşlab ölçaydi. Sanoatda P. turli texnologik jarayonlarni t-ra böyiça nazorat qiliş va boşqariş tizimida keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРОМЕТР (юн. руг — олов ва ...метр) — спектрнинг оптик соҳасида шаффофмас жисмларнинг нурланишига қараб уларнинг т-расини ўлчаш учун ишлатиладиган асбоб. П. ёрдамида т-раси ўлчанадиган жисм иссикдик мувозанатида туриши ва ёруғлик ютиш коэффициенти 1 га яқин бўлиши ке-рак. П. ёрдамида юқори т-ралар ўлчанади. Иш принципига қараб, равшан, рангли ва радиацион П. мавжуд. Равшан П. кенгтарқалган, улар 103—104°К соҳасидаги т-раларни аниқ ўлчайди.
Спектрнинг оптик соҳасида ^«const ли жисмлар т-расини ўлчашда рангли П.дан фойдаланилади. Бунда спектрнинг кўк ва қизил соҳаларидаги равшанликлар нисбати bl(Xl Т)/Ь2(Х2Т) аниқланади. Асбоб шкаласи °С ларга бўлинган, у жисмнинг ранг т-раси (Тс)ни кўрсатади. Рангли П. равшан П.дан мураккаброқ, лекин сезгирлиги ва ўлчаш аниклиги ундан паст. Рангли П. ҳам 103—104 °К соҳасидаги т-раларни ўлчайди.
Жисмнинг тўлиқ нурланишини ифодаловчи радиацион П. сезгир, лекин ўлчаш аниқлиги пастроқ. Уларнинг иши Стефан—Больцман нурланиш қонуни ва Кирхгоф нурланиш қонунита асосланган. Радиацион П. кузатилаётган нурланишни кабул килгич (термоустун ёки болометр) да фокуслайди. Бунда сигнал мутлақ қора жисмнинг нурланиши бўйича тақсимланган ва радиацион т-ра (Т^ни кўрсатадиган асбобда қайд қилинади. Жисмнинг ҳақиқий т-раси куйидаги формула б-н ифодаланади: Т=ат1/4Т|, бунда ат — жисмнинг тўла ёруғлик ютиш коэффициенти. Радиацион П. 200° т-радан бошлаб ўлчайди. Саноатда П. турли технологик жараёнларни т-ра бўйича назорат қилиш ва бошқариш тизимида кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.