Piroxlorlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 230-b. — ziyouz.com
Piroxlorlar (yun. rug — olov va chloros — sarğişyaşil) — titantan-tal-niobatlar murakkab oksidlariga mansub minerallar guruhi. Kimyoviy tarkibi beqaror, bir qadar aniqroq formulasi (Ca, Na, K, Rb, Sn, U, Va, Bi, Sb)2.m (Nb, Ta, Ti)2O6. (O, ON, F), mnH2O; izomorf aralaşma holida U, Th, Ce, Y, Fe va b. böladi. P.ga 3 kiçik guruh (piroxlor, mikrolit va betafit)ga ajratilgan 21 mineral ki-ritilgan. Rangi oç sariq, qizğiş-jigarrang, qönğir-qora. Ayrimlari qizdirilganda sarğişyaşil rangga ötadi. Köpinça kiçik (10—15 sm gaça) oktaedr, dodekaedr şaklda kubik singoniyali kristallar holida uçraydi. Qattikligi 4—5,5; ziçligi tarkibiga va fizik xossalariga qarab özgaradi: 3700—5000 kg/m3 (piroxlor va betafit) va 5900—6400 kg/m3 (mikrolit). P. ba'zan kuçli radioaktiv, tez özgarib turadi va metamikt minerallarga kiradi. Siyenitli va nefelin-si-yenitli pegmatitlarda sirkon, ilmenit, sfen, kalsitlar b-n birga uçraydi. Yirik uyumlari niobiy va tantal oliş uçun ruda hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРОХЛОРЛАР (юн. руг — олов ва chloros — сарғишяшил) — титантан-тал-ниобатлар мураккаб оксидларига мансуб минераллар гуруҳи. Кимёвий таркиби беқарор, бир қадар аниқроқ формуласи (Ca, Na, К, Rb, Sn, U, Ва, Bi, Sb)2.m (Nb, Та, Ti)2O6. (О, ОН, F), mnH2O; изоморф аралашма ҳолида U, Th, Ce, Y, Fe ва б. бўлади. П.га 3 кичик гуруҳ (пирохлор, микролит ва бетафит)га ажратилган 21 минерал ки-ритилган. Ранги оч сариқ, қизғиш-жигарранг, қўнғир-қора. Айримлари қиздирилганда сарғишяшил рангга ўтади. Кўпинча кичик (10—15 см гача) октаэдр, додекаэдр шаклда кубик сингонияли кристаллар ҳолида учрайди. Қаттиклиги 4—5,5; зичлиги таркибига ва физик хоссаларига қараб ўзгаради: 3700—5000 кг/м3 (пирохлор ва бетафит) ва 5900—6400 кг/м3 (микролит). П. баъзан кучли радиоактив, тез ўзгариб туради ва метамикт минералларга киради. Сиенитли ва нефелин-си-енитли пегматитларда циркон, ильменит, сфен, кальцитлар б-н бирга учрайди. Йирик уюмлари ниобий ва тантал олиш учун руда ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.