Pista kömir
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 235–236-b. — ziyouz.com
Pista kömir — yuqori uglerodli qattiq ğovak material. Yoğoç (ötin)ni havosiz yoki bir oz havoli muhitda kuydiriş yöli b-n hosil qilinadi. Oddiy (tabiiy) usulda yoki maxsus öçoq (retorta)lar va peçlarda oliş mumkin. Oddiy usudda P.k. oliş uçun ötin çuqurda çala yoqilib, ustiga tuproq yoki qum bostirib qöyiladi, yo bölmasa, ötin gulxan qilib çala yoqiladi. Peçlar (retortalar)da ham yoğoç çala yoqiladi. P.k. juda serğovak bölganligi uçun uning gazsimon yoki suyuq moddalarni yutiş (adsorbsion) xususiyati yuqori böladi. Har xil yoğoçdan turliça miqdorda P.k. çiqadi. P.k., asosan, arça, qayin, örik, yonğoq va b. daraxtlar yoğoçidan olinadi. Quruq yoğoçdan uning oğirligiga nisbatan 30—40% P.k. olinadi. Mas, 1 m3 yoğoçdan 140—190 kg kumir, 280—400 kg suyuq mahsulot va 80 kg çamasi yonuvçi gaz çiqadi. P.k. yoqilganda 7000—8000 kkal/kg issiqlik hosil böladi. P.k. xalq xöjaligida, qora va rangli metallurgiyada, tibbiyotda, uglerod sulfid, faol kumir oliş va b. maqsadlarda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИСТА КЎМИР — юқори углеродли қаттиқ ғовак материал. Ёғоч (ўтин)ни ҳавосиз ёки бир оз ҳаволи муҳитда куйдириш йўли б-н ҳосил қилинади. Оддий (табиий) усулда ёки махсус ўчоқ (реторта)лар ва печларда олиш мумкин. Оддий усудда П.к. олиш учун ўтин чуқурда чала ёқилиб, устига тупроқ ёки қум бостириб қўйилади, ё бўлмаса, ўтин гулхан қилиб чала ёқилади. Печлар (реторталар)да ҳам ёғоч чала ёқилади. П.к. жуда серғовак бўлганлиги учун унинг газсимон ёки суюқ моддаларни ютиш (адсорбцион) хусусияти юқори бўлади. Ҳар хил ёғочдан турлича миқдорда П.к. чиқади. П.к., асосан, арча, қайин, ўрик, ёнғоқ ва б. дарахтлар ёғочидан олинади. Қуруқ ёғочдан унинг оғирлигига нисбатан 30—40% П.к. олинади. Мас, 1 м3 ёғочдан 140—190 кг кумир, 280—400 кг суюқ маҳсулот ва 80 кг чамаси ёнувчи газ чиқади. П.к. ёқилганда 7000—8000 ккал/кг иссиқлик ҳосил бўлади. П.к. халқ хўжалигида, қора ва рангли металлургияда, тиббиётда, углерод сульфид, фаол кумир олиш ва б. мақсадларда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.