Pitekantroplar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237-b. — ziyouz.com
Pitekantroplar (yun. pithekos maymun va anthropos — odam) — eng qad. qazilma odamlar (taxm. 900 ming yil avval). Neandertallardan oldin yaşaganlar. Ilk paleolit madaniyatini yaratganlar. 1890—92 y.larda golland olimi E.Dyubua Yava o.dagi Solo daryosi yaqinidan 4qatlam quyi yotqiziqlarida odamning eng qad. ajdodiga mansub boş miya qopqoği, son suyagi va uçta tişini topgan. 1973 y.da suyak bölaklari, pastki jağ, son suyagi parçalari va 20 ga yaqin alohida tişlar to-pilgan. P. boş miya qopqoği şakli va kattaligiga köra odam va odamsimon maymun oraliğida turadi. P.ning miya hajmi 900 sm3 ga yaqin (gorillaniki 500 sm3, hoz. zamon odamlarida örtaça 1400 sm3). Uning peşonasi nişab bölib, şimpanzenikiga öxşaydi.
P.ning topilişi antropologiyat. mu-him voqea böldi. P. qölda murakkab harakatlar bajarişgan va podapoda bölib yaşagan. Qölda murakkab harakatlar qiliş mehnat harakatiga, poda-poda bölib yaşaş esa, jamiyatning ilk kurtagiga aylangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИТЕКАНТРОПЛАР (юн. pithekos маймун ва anthropos — одам) — энг қад. қазилма одамлар (тахм. 900 минг йил аввал). Неандерталлардан олдин яшаганлар. Илк палеолит маданиятини яратганлар. 1890—92 й.ларда голланд олими Э.Дюбуа Ява о.даги Соло дарёси яқинидан 4қатлам қуйи ётқизиқларида одамнинг энг қад. аждодига мансуб бош мия қопқоғи, сон суяги ва учта тишини топган. 1973 й.да суяк бўлаклари, пастки жағ, сон суяги парчалари ва 20 га яқин алоҳида тишлар то-пилган. П. бош мия қопқоғи шакли ва катталигига кўра одам ва одамсимон маймун оралиғида туради. П.нинг мия ҳажми 900 см3 га яқин (горилланики 500 см3, ҳоз. замон одамларида ўртача 1400 см3). Унинг пешонаси нишаб бўлиб, шимпанзеникига ўхшайди.
П.нинг топилиши антропологият. му-ҳим воқеа бўлди. П. қўлда мураккаб ҳаракатлар бажаришган ва подапода бўлиб яшаган. Қўлда мураккаб ҳаракатлар қилиш меҳнат ҳаракатига, пода-пода бўлиб яшаш эса, жамиятнинг илк куртагига айланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.