Pivo

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com

Pivo (rus.) — kuçeiz alkogolli, ta'mi taxirroq, köpiklanuvçi, xuşböy, çanqovbosti içimlik. Örta asrlardayoq Yevropaning qator mamlakatlarida (ayniqsa, Germaniya va Çexoslovakiyada) köp tayyorlangan. Keyinçalik sanoat usulida maxsus P. z-dlarida işlab çiqarilgan. P. 19-a. 2yarmida Rossiya Örta Osiyoni bosib olgandan keyin Özbekistonda ham tarqaldi.

P. tayyorlaş uçun undirilgan arpadan tayyorlangan suyuklik (solod)ga qulmoq (xmel) va suv qöşib spirtli bij-ğitiladi. P.ning ayrim navlarini tayyorlaşda arpa solodi qisman guruç, makkajöxori yoki arpa uni, şuningdek, şakar b-n almaştiriladi.

Solod tayyorlaş uçun arpa tozalanadi, namlab undiriladi, ungan arpa maysalari quritiladi. Quritilgan maysalar maydalanib, suv b-n aralaştiriladi. Muayyan haroratda suvli aralaşmada fermentatsiya jarayonlarida soloddagi kraxmal şakarga aylanadi, şakarlaniş tugagandan keyin aralaşma suziladi va tiniq suslo (atala)ga xmel qöşib qaynatiladi. Natijada atala tiniqlaşadi va xuşböylikka ega böladi. Keyin suslo qulmoqdan tozalanadi va maxsus tindirgiçlarda sovitiladi. Suslo maxsus P. bijğitiş apparatlarida P. açitqi (drojji)larining maxsus irqi b-n 5—9° da 7—8 sutka davomida (pivo naviga qarab) bijğitilib yetiştiriladi (spirt va karbonat angidrid gazi hosil böladi).

Bijğigan yoki yoş P. töliq yetilişi uçun maxsus katta siğimli idişlarga quyiladi. Idişlarda töliq yetilişi va gazdan tozalaniş 0—2° da 21—90 kun davom etadi. P. tayyorlaşning uzluksiz va jadallaştirilgan texnologiyalari ham qöllaniladi. Yetilgan P. qayta suziladi va butilkalarga quyiladi.

P. tarkibida, navlariga qarab, 4—10% yengil özlaştiriluvçi oziq moddalar, asosan, uglevodlar, kam miqdorda aminokislotalar bor. P.da 1,8—6% alkogol, 0,3—0,4% karbonat angidrid gazi, qulmoqning aççiq va oşlovçi moddalari qoldiği, organik kislotalar mavjud. 1 l P.da 400 dan 800 gaça kkal bor. P. xom aşyoning miqdori va tarkibiga, bijğiş davrining davomiyligiga köra har xil (oç va töq) rangli böladi, navlarga ajratiladi.

Özbekiston Respublikasi P. va alkogolsiz içimliklar sanoati tarmo-ğida 16 ta yirik korxona (Toşkent, Farğona, Qöqon, Andijon, Guliston,

Samarqand, Namangan, Buxoro va b. şa-harlarda), şuningdek, matlubot jamiyatlariga qaraşli z-dlar va sexlarida P. işlab çiqariladi. Özbekistonda «Olmaliq», «Qibray» P.lari maşhur.

Olimjon Alimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ПИВО (рус.) — кучеиз алкоголли, таъми тахирроқ, кўпикланувчи, хушбўй, чанқовбости ичимлик. Ўрта асрлардаёқ Европанинг қатор мамлакатларида (айниқса, Германия ва Чехословакияда) кўп тайёрланган. Кейинчалик саноат усулида махсус П. з-дларида ишлаб чиқарилган. П. 19-а. 2ярмида Россия Ўрта Осиёни босиб олгандан кейин Ўзбекистонда ҳам тарқалди.

П. тайёрлаш учун ундирилган арпадан тайёрланган суюклик (солод)га қулмоқ (хмель) ва сув қўшиб спиртли биж-ғитилади. П.нинг айрим навларини тайёрлашда арпа солоди қисман гуруч, маккажўхори ёки арпа уни, шунингдек, шакар б-н алмаштирилади.

Солод тайёрлаш учун арпа тозаланади, намлаб ундирилади, унган арпа майсалари қуритилади. Қуритилган майсалар майдаланиб, сув б-н аралаштирилади. Муайян ҳароратда сувли аралашмада ферментация жараёнларида солоддаги крахмал шакарга айланади, шакарланиш тугагандан кейин аралашма сузилади ва тиниқ сусло (атала)га хмель қўшиб қайнатилади. Натижада атала тиниқлашади ва хушбўйликка эга бўлади. Кейин сусло қулмоқдан тозаланади ва махсус тиндиргичларда совитилади. Сусло махсус П. бижғитиш аппаратларида П. ачитқи (дрожжи)ларининг махсус ирқи б-н 5—9° да 7—8 сутка давомида (пиво навига қараб) бижғитилиб етиштирилади (спирт ва карбонат ангидрид гази ҳосил бўлади).

Бижғиган ёки ёш П. тўлиқ етилиши учун махсус катта сиғимли идишларга қуйилади. Идишларда тўлиқ етилиши ва газдан тозаланиш 0—2° да 21—90 кун давом этади. П. тайёрлашнинг узлуксиз ва жадаллаштирилган технологиялари ҳам қўлланилади. Етилган П. қайта сузилади ва бутилкаларга қуйилади.

П. таркибида, навларига қараб, 4—10% енгил ўзлаштирилувчи озиқ моддалар, асосан, углеводлар, кам миқдорда аминокислоталар бор. П.да 1,8—6% алкоголь, 0,3—0,4% карбонат ангидрид гази, қулмоқнинг аччиқ ва ошловчи моддалари қолдиғи, органик кислоталар мавжуд. 1 л П.да 400 дан 800 гача ккал бор. П. хом ашёнинг миқдори ва таркибига, бижғиш даврининг давомийлигига кўра ҳар хил (оч ва тўқ) рангли бўлади, навларга ажратилади.

Ўзбекистон Республикаси П. ва алкоголсиз ичимликлар саноати тармо-ғида 16 та йирик корхона (Тошкент, Фарғона, Қўқон, Андижон, Гулистон,

Самарқанд, Наманган, Бухоро ва б. ша-ҳарларда), шунингдек, матлубот жамиятларига қарашли з-длар ва цехларида П. ишлаб чиқарилади. Ўзбекистонда «Олмалиқ», «Қибрай» П.лари машҳур.

Олимжон Алимов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.