Planetariy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248–249-b. — ziyouz.com
Planetariy (lot. planeta — sayyora) — 1) astronomik hodisalar (yulduzlar osmonining körinişi, osmon sfera-sining aylanişi, Quyoş va sayyoralarning körinma harakati, Yer sun'iy yöldoşlarittt harakati; Quyoş va Oy tuşiliişari va b.) ni maxsus ekranda körsatuvçi apparat. Ekrani yarim şarni eslatuvçi gumbaz körinişida böladi. Oylab va yillab keçadigan hodisalarni P.da bir neça min. mobay-nida namoyiş qiliş mumkin. Birinçi optik P. 1924 y. «Karl Seys» firmasi z-dida (Germaniya) yaratilgan. 20-a. 70-y.larda «Karl Seys» xalq korxo-nasi (GDR) P.ning 3 modelini işlab çiqargan. P. apparatlari AQŞ (Spitz), Yaponiya (Goto) va GFR (Zeiss) va b. mamlakatlarda işlab çiqariladi; 2) astronomiya, kosmonavtika va Yer haqidagi fanlarga oid tadbirlar ötkaziladigan madaniyma'rifiy muassasa. P.da astronomiya, geodeziya, geofizika va kosmonavtikaga doyr ma'ruzalarni öqiş mumkin. Birinçi P. 1925 y. Myunxenda qurilgan. Toşkentda P. 1963 y. hoz. Ab-dulla Qodiriy nomidagi madaniyat va istirohat boğida qurilgan, 2003 y. P.ning yangi binosi işga tuşiridsi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЛАНЕТАРИЙ (лот. planeta — сайёра) — 1) астрономик ҳодисалар (юлдузлар осмонининг кўриниши, осмон сфера-сининг айланиши, Қуёш ва сайёраларнинг кўринма ҳаракати, Ер сунъий йўлдошлариттт ҳаракати; Қуёш ва Ой тушилиишари ва б.) ни махсус экранда кўрсатувчи аппарат. Экрани ярим шарни эслатувчи гумбаз кўринишида бўлади. Ойлаб ва йиллаб кечадиган ҳодисаларни П.да бир неча мин. мобай-нида намойиш қилиш мумкин. Биринчи оптик П. 1924 й. «Карл Цейс» фирмаси з-дида (Германия) яратилган. 20-а. 70-й.ларда «Карл Цейс» халқ корхо-наси (ГДР) П.нинг 3 моделини ишлаб чиқарган. П. аппаратлари АҚШ (Spitz), Япония (Goto) ва ГФР (Zeiss) ва б. мамлакатларда ишлаб чиқарилади; 2) астрономия, космонавтика ва Ер ҳақидаги фанларга оид тадбирлар ўтказиладиган маданиймаърифий муассаса. П.да астрономия, геодезия, геофизика ва космонавтикага дойр маърузаларни ўқиш мумкин. Биринчи П. 1925 й. Мюнхенда қурилган. Тошкентда П. 1963 й. ҳоз. Аб-дулла Қодирий номидаги маданият ва истироҳат боғида қурилган, 2003 й. П.нинг янги биноси ишга туширидци.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.