Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Planyor

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249-b. — ziyouz.com

    Planyor (frans. planeur, planer — parvoz qilmoq) — motorsiz, qanotli havodan oğir uçiş apparati. Uçişi tinç atmosfera şaroitida ufqqa nisbatan ma'lum burçak osti (möljal burçagi) da uzluksiz pasayib borişi na-tijasida yuz beradi; samolyotning uçişidagi kabi fizik qonunlarga asoslanadi, xatto yuqoriga kötarilişi mumkin. P. rezinali amortizator, çigir, şatakka oluvçi samolyot yordamida uçiriladi. P.lar bir, ikki va köp örinli; öquv, maşq va rekord örnatiş (sport) da foydalaniladigan turlarga bölinadi. Birinçi P. 1868 y. fransuz dengizçisi J.Le Bri tomo-nidan yasalgan va sinab körilgan. Uni ot arava b-n şatakka olib, 30 m gaça uçirişga erişgan. Nemis muhandisi O. Liliyental 1891 y. uçirgan P. birinçi marta 250 m masofagaça muvo-zanat saqlagan. Keyinçalik P. Pilçer (Buyuk Britaniya), O. Şanyut (AQŞ) va b. ham bunday muvaffaqiyatlarga erişganlar. 1913 y. rus konstruktori S.P.Dobrovolskiy Rossiyada birinçi bölib P.-biplan ixtiro qilgan. Bu P.- biplan rul boşqariş tizimi yordamida 5 min. davomida uça olgan. 20-a. 20-, 30-, y.larida ança takomillaşgan P.lar yaratilgan.

    P.larning asosiy uçiş-texnik körsatkiçlari: eng yuqori aerodinamik sifati 40—53; qanotlarining yoygandagi uz. 29 m gaça, qanotlarini uzaytirişi 20—36; qanotlariga tuşadigan kuç 250—350 N/m2, pasayiş tezligi 0,4— 0,8 m/s; uçiş tezligi (eng yuqori aerodinamik sifatida) 80— 100 km/soat; maksimal uçiş tezligi 220—250 km/soat. Hozir P. asosan, sport maqsadlarida qöllaniladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ПЛАНЁР (франц. planeur, planer — парвоз қилмоқ) — моторсиз, қанотли ҳаводан оғир учиш аппарати. Учиши тинч атмосфера шароитида уфққа нисбатан маълум бурчак ости (мўлжал бурчаги) да узлуксиз пасайиб бориши на-тижасида юз беради; самолётнинг учишидаги каби физик қонунларга асосланади, хатто юқорига кўтарилиши мумкин. П. резинали амортизатор, чигир, шатакка олувчи самолёт ёрдамида учирилади. П.лар бир, икки ва кўп ўринли; ўқув, машқ ва рекорд ўрнатиш (спорт) да фойдаланиладиган турларга бўлинади. Биринчи П. 1868 й. француз денгизчиси Ж.Ле Бри томо-нидан ясалган ва синаб кўрилган. Уни от арава б-н шатакка олиб, 30 м гача учиришга эришган. Немис муҳандиси О. Лилиенталь 1891 й. учирган П. биринчи марта 250 м масофагача муво-занат сақлаган. Кейинчалик П. Пилчер (Буюк Британия), О. Шанют (АҚШ) ва б. ҳам бундай муваффақиятларга эришганлар. 1913 й. рус конструктори С.П.Добровольский Россияда биринчи бўлиб П.-биплан ихтиро қилган. Бу П.- биплан руль бошқариш тизими ёрдамида 5 мин. давомида уча олган. 20-а. 20-, 30-, й.ларида анча такомиллашган П.лар яратилган.

    П.ларнинг асосий учиш-техник кўрсаткичлари: энг юқори аэродинамик сифати 40—53; қанотларининг ёйгандаги уз. 29 м гача, қанотларини узайтириши 20—36; қанотларига тушадиган куч 250—350 Н/м2, пасайиш тезлиги 0,4— 0,8 м/с; учиш тезлиги (энг юқори аэродинамик сифатида) 80— 100 км/соат; максимал учиш тезлиги 220—250 км/соат. Ҳозир П. асосан, спорт мақсадларида қўлланилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.