Plastidalar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 252-b. — ziyouz.com
Plastidalar (yun. plastos — şakllangan) — avtotrof ösimliklar hujayrasining pigmentli organoidlari; organik moddalar sintezini amalga oşiradi. Yuksak ösimliklarda 3 xil-ga: yaşil xloroplastlar (XP), rangsiz leykoplastlar (LP) va rangli xromo-plastlar (XR)ga bölinadi. XP — lin-zasimon yoki şarsimon tangaçalar, ölçami 4—6 mkm; tarkibida 50% ga yaqin oqsillar, 35% lipidlar va 7% pigmentlar, şuningdek, ozroq dezok-siribonuklein kislota (DNK) va ri-bonuklein kislota (RNK) bor. Yuksak ösimliklarda XP pigmentlari yaşil a va v xlorofillar hamda karotinoidlardan iborat. XPdagi DNKlar yadro DNK sidan farq kiladi va kökyaşil suvötlar hamda bakteriyalar DNKsiga öxşaydi. LP-rangsiz, dumaloq yoki çöziq mayda tanaçalar bölib, ösimliklarning hamma tirik hujayralarida mavjud. LPda oddiy organik birikmalardan birmunça murakkab moddalar (kraxmal va b.) sintezlanadi. LP töplanadigan moddalariga qarab amiloplastlar, eleoplastlar va proteinoplastlarga bölinadi. XR dumaloq, notöğri köp qirrali yoki ignasimon şaklda; tarkibida kuzgi barglar, gul-yonbargçalar, pomidor, çetan, marvaridgul va b.ning pişayotgan mevalariga sariq, qizil rang beradigan karotinoidlar bor. P.ning bir xili boşqa-siga (mas, LP XP ga, XP XR ga) aylanişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЛАСТИДАЛАР (юн. plastos — шаклланган) — автотроф ўсимликлар ҳужайрасининг пигментли органоидлари; органик моддалар синтезини амалга оширади. Юксак ўсимликларда 3 хил-га: яшил хлоропластлар (ХП), рангсиз лейкопластлар (ЛП) ва рангли хромо-пластлар (ХР)га бўлинади. ХП — лин-засимон ёки шарсимон тангачалар, ўлчами 4—6 мкм; таркибида 50% га яқин оқсиллар, 35% липидлар ва 7% пигментлар, шунингдек, озроқ дезок-сирибонуклеин кислота (ДНК) ва ри-бонуклеин кислота (РНК) бор. Юксак ўсимликларда ХП пигментлари яшил а ва в хлорофиллар ҳамда каротиноидлардан иборат. ХПдаги ДНКлар ядро ДНК сидан фарқ килади ва кўкяшил сувўтлар ҳамда бактериялар ДНКсига ўхшайди. ЛП-рангсиз, думалоқ ёки чўзиқ майда таначалар бўлиб, ўсимликларнинг ҳамма тирик ҳужайраларида мавжуд. ЛПда оддий органик бирикмалардан бирмунча мураккаб моддалар (крахмал ва б.) синтезланади. ЛП тўпланадиган моддаларига қараб амилопластлар, элеопластлар ва протеинопластларга бўлинади. ХР думалоқ, нотўғри кўп қиррали ёки игнасимон шаклда; таркибида кузги барглар, гул-ёнбаргчалар, помидор, четан, марваридгул ва б.нинг пишаётган меваларига сариқ, қизил ранг берадиган каротиноидлар бор. П.нинг бир хили бошқа-сига (мас, ЛП ХП га, ХП ХР га) айланиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.