Plazmoliz
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246-b. — ziyouz.com
Plazmoliz (plazma va ...liz) -ösimlik qujayralarida sitoplazmaning xujayra qobiğidan ajraliş ja-rayoni. Faqat tirik hujayralarda hujayra şirasiga nisbatan gipertonik hisoblangan eritma ta'sirida kuzatiladi. P. jarayoni sekin borganda hujayra uzoq vaqt davomida tirikligiça qoladi. Bunday hujayralarni suvga yoki gipotetik eritmaga tuşirilsa, deplazmoliz jarayoni sodir bölib, tezda turgor holati tiklanadi. Uzoq vaqt davom etgan P. şaroitida hujayra halokatga uçraydi. Töqimalarda sodir böladigan P.ni qiyosiy baholaş uçun ikki xil: çegaralangan P. va plazmo-metrik metodlardan foydalaniladi. Birinçi metod Niderlandiya olimi X. De Friz (1884) tomonidan taklif etilgan. Bunda töqimalar KNO3, saxaroza, NaCl osmatik jihatdan faol bölgan moddalarning eritmasiga botiriladi va eritmaning 50%da hujayraning P.ga uçragan konsentratsiyasi aniqlanadi. Plazmometrik metodda esa P.dan keyin hujayra va protoplastning nisbiy hajmi aniqlanib, eritma konsentratsiyasini hisobga olgan holda tegişli formula yordamida xujayraning osmatik bosimi aniqlanadi. P. hodisasidan hujayraning ötkazuvçanligi, qovuşqoqligi, osmatik bosimi va b. xususiyatlarini aniqlaşda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЛАЗМОЛИЗ (плазма ва ...лиз) -ўсимлик қужайраларида цитоплазманинг хужайра қобиғидан ажралиш жа-раёни. Фақат тирик ҳужайраларда ҳужайра ширасига нисбатан гипертоник ҳисобланган эритма таъсирида кузатилади. П. жараёни секин борганда ҳужайра узоқ вақт давомида тириклигича қолади. Бундай ҳужайраларни сувга ёки гипотетик эритмага туширилса, деплазмолиз жараёни содир бўлиб, тезда тургор ҳолати тикланади. Узоқ вақт давом этган П. шароитида ҳужайра ҳалокатга учрайди. Тўқималарда содир бўладиган П.ни қиёсий баҳолаш учун икки хил: чегараланган П. ва плазмо-метрик методлардан фойдаланилади. Биринчи метод Нидерландия олими X. Де Фриз (1884) томонидан таклиф этилган. Бунда тўқималар KNO3, сахароза, NaCl осматик жиҳатдан фаол бўлган моддаларнинг эритмасига ботирилади ва эритманинг 50%да ҳужайранинг П.га учраган концентрацияси аниқланади. Плазмометрик методда эса П.дан кейин ҳужайра ва протопластнинг нисбий ҳажми аниқланиб, эритма концентрациясини ҳисобга олган ҳолда тегишли формула ёрдамида хужайранинг осматик босими аниқланади. П. ҳодисасидан ҳужайранинг ўтказувчанлиги, қовушқоқлиги, осматик босими ва б. хусусиятларини аниқлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.