Pleyotropiya

Pleyotropiya (yun. pleon - ança köp sonli va tropos — buriliş, yönaliş) — genning köp tomonlama, ya'ni bir neçta belgilarning rivojlanişiga ta'sir körsata oliş xususiyati. P. hodisasi genotip nazorat qilib turadigan reaksiyalar mahsuloti darajasida özaro ta'sir körsatadigan genlar sistemasi b-n boğliq. Amalda har bir gen metabolizm jarayonining ma'lum bir bosqiçini nazorat qiladi; hujayrada metabolitik jarayonlarning köp bosqiçligi va xilma-xilligi tufayli biron bosqiçda metabolizmning izdan çiqişi (bir gendagi mutatsiya) keyingi bosqiçlarning borişiga, binobarin, bir neçta belgilarga ta'sir körsatadi. Bir gen mahsuloti (mas, ferment)ning bir neçta biokimyoviy reaksiyalarda iştirok etişi,gemoglobin molekulasida polipeptid zanjirning sintezini nazorat etuvçi gendagi retsessiv mutatsiya genning pleyotrop ta'siriga misol böla oladi. Bunday mutatsiya gemoglobin molekulasining r- zan-jirida bitta aminokislota qoldiğining (glutamin kislotaning valin b-n) almaşinişini ta'minlaydi. Natijada eritrotsitlarning şakli özgarib, öroqsimon (yarim oysimon) şaklga kiradi. Bu esa, öz navbatida, yurak, kon aylaniş, nerv, ovqat hazm qiliş va ayiriş sistemalari faoliyatining buzilişiga olib keladi. Bunday mutatsiyaga nisbatan gomozigot (retsessiv gomozi-gotali) bölgan odam bolalik davridayoq nobud böladi.