Poliamidlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 300-b. — ziyouz.com
Poliamidlar — makromolekula-sining asosiy zanjirida takrorlanadigan — SO—NH— guruhi tutgan sintetik polimerlar. Kimyoviy tuzilişiga köra karbozanjirli va geterozanjirli böladi. Karbozanjirli P. makromolekulasining asosiy zanjiri fa-kat uglerod atomlaridan tuzilgan, amid guruxlari esa tarmoklarda joylaşganligi sababli (mas, poliakril-amid) ularni, odatda, P.ga taalluq-li deb hisoblanmaydi. Geterozanjirli P. da CONH guruhi makromolekulaning asosiy zanjirida joylaşgan böladi. Geterozanjirli P. muhim ahamiyatga ega. Ular polikondenslanşi yoki polimerlaniş usullari b-n olinadi. Kimyoviy tuzilişiga köra, oqsillar va peptidlar xam P., ammo tuzilişi va xossalari «odatdagi» sintetik P.dan keskin farq qilganligi uçun ularni alohida sinfga ajratiladi.
P. oq yoki oqiş-qizğiş rangli şoxsimon qattiq moddalar Suyuklaniş t-rasi 150 dan 430° gaça. Ba'zi P. qovu-şoq suyuqliklar (smolalar). Mustahkamligi, qattiqligi, elastikligi, yeyilişga, issiqqa, kimyoviy reagentlar ta'siriga barkaror.
P. sintetik tolalar, plyonkalar, loklar, sun'iy çarm olişda, fotografiya emulsiyalari tayyorlaşda, maşinasozlikda, elektr-radio qurilmalari, antifriksion va b. turli detallar tayyorlaşda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПОЛИАМИДЛАР — макромолекула-сининг асосий занжирида такрорланадиган — СО—NH— гуруҳи тутган синтетик полимерлар. Кимёвий тузилишига кўра карбозанжирли ва гетерозанжирли бўлади. Карбозанжирли П. макромолекуласининг асосий занжири фа-кат углерод атомларидан тузилган, амид гурухлари эса тармокларда жойлашганлиги сабабли (мас, полиакрил-амид) уларни, одатда, П.га тааллуқ-ли деб ҳисобланмайди. Гетерозанжирли П. да CONH гуруҳи макромолекуланинг асосий занжирида жойлашган бўлади. Гетерозанжирли П. муҳим аҳамиятга эга. Улар поликонденсланши ёки полимерланиш усуллари б-н олинади. Кимёвий тузилишига кўра, оқсиллар ва пептидлар хам П., аммо тузилиши ва хоссалари «одатдаги» синтетик П.дан кескин фарқ қилганлиги учун уларни алоҳида синфга ажратилади.
П. оқ ёки оқиш-қизғиш рангли шохсимон қаттиқ моддалар Суюкланиш т-раси 150 дан 430° гача. Баъзи П. қову-шоқ суюқликлар (смолалар). Мустаҳкамлиги, қаттиқлиги, эластиклиги, ейилишга, иссиққа, кимёвий реагентлар таъсирига баркарор.
П. синтетик толалар, плёнкалар, локлар, сунъий чарм олишда, фотография эмульсиялари тайёрлашда, машинасозликда, электр-радио қурилмалари, антифрикцион ва б. турли деталлар тайёрлашда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.